22 Mart Dünya Su Günü, Urmiye Gölü hələ Susuzdur

“İnanılmaz bir fırtınanın Sonucu meydana gəlmiş dənizə, Sudan oluştuğu üçün çox Sevərim. Ruhlarımız qədər Axıcı, Şəkilsiz Su, Yerçəkimindən başqa heçbir Şeyin tutsağı olmamışdır. Su, bədənimizi bütünüylə Qucaqlayaraq bağrına basar, bədənimizin ağırlığından bizi Qurtarar. Su, bütün Yaşamın Anası, varlığımızın ən önəmli Güvəncəsi.”

- Jacques Yves Cousteau –

Çizgə Qaynağı: Dario Castillejos

Dünya su Qaynaqları Artan tükətim ölçüsü, Dünya insan sayısının artışı, iqlim dəyişkliği, Şəhərləşmə sonucu, sənayenin Gəlişməsi, Əkinçilik və bir çox nədəndən dolayı olmsuz etgiləməktədir. 

Bilimsəl Qanyqalara Görə Dünya üzərində 1.4 milyard km3 bulunmaqdadır və bu bu suyun 97.4% Duzlu və yanlız 2.6% şirin Sudur. Ən önəmlisi Şirin Suyun 77.2% isə qütblərdə Yer alamqdadır.

Su Sorunu Ortadoğu kimi Quraq bölgələrdə zaman keçdikcə daha çox Gündəmə gətirilməktədir və bir çox uzmana Görə yaxın gələcəkdə Ortadoğuda büyük Su sorunları yaşanacağı ön görülməktədir, eləcə NASA’ni yaydığı Uydu Görüntüləridə Ortadoğuda Su sorunun var olduğunu qanıtlamışdır. Urmiye News da öncə bu qonu ələ alınmışdır və dilləndirdiğimiz kimi Güney Azərbaycan’da NASA’nın Su Sorunun ön Gördüğü Bölgələrdən sayılmaqdadır. Eləcə Güney Azərbaycan’da bugün bəlkə iran devlətinin tikdiği yüzlərcə Baraj Əkinçilik üçün Şirin Suyu təmin etməktədir ancaq bilimsəl verilər tikilən Barajlarin bölgədə olumsuz etgilədiğini göstərməktədir və bugün Açıqca  Su sorunu görülməsə bilə onun yan etgilərə yaxşıca hiss olunmaqdadır. Urmiye Gölü quruması Su Sorunun ən Gözə çarpan Damğasıdır, bölgədə olan yanlış su yönətimi sonucunda bugün Urmiye Gölü Qurumaqdadır və yüzilin Çevre və Doğa Fəlakətinə eşlik etməkdəyik. Urmiye Gölü Çevre Sorunu bir yanıla Su Sorunula bağlıdır və iran devlətinin yanlış Su yönətimi siyasətləti sonucunda Bölgədə olan Axar və Şirin Suların ölçüsüz bir yöntəmlə Əkinçilik alanlarına yönləndirib və 30 il islam devrimi içində Bölgədə əkinçilik alanlarının 2 qata aşması sonucunda bugün Urmiye Gölünün qurumasına yol açıb və nədən olmuşdur. Tikilən Sayısızca Barajlar bəlkə qıssa- orta vadədə bölgə Ulusunun Su sorununu çözmüş ola ancaq həmən Barajlar və yanlış su yönətimi bugündə gördüğümüz kimi çeşidli Su sorunları və çevrəsəl fəlakətlərə yol açamqdadır.

Ardını Oxu - ادامه »

Urmiye ve Burdur Gölleri, iki Göl ortaq Tale

Güney Azərbaycan, Urmiye: Türkiyədə Doğa Dərnəyi “Göl Yoksa Burdur da Yok” diyə çevresəl Kampanya başlatmışdır və dünən Türkiyənin dört bir yannından Doğa və Çevre Haqqlarını savunan insanlar Burdru Gölü üçün toplantı. 

Bu yürüşdə Gölü Yoxsa Burdur da Yox, Göl Yoxsa Ürün də Yox, Göl Yoxsa Yaşamda yox sloganlarıla yüzlərcə Doğa və Çevre Savunucusu bir araya gəldikləri bəlirlənməktədir.

Burdur Gölü harada və son durumu nədir?

Burdur Gölü, Göllər Bölgəsi Göllərindən Burdur və Türkiyənin Isparta illəri arasında yer alan bir göldür. Göl büyüklüğü açısından Türkiyə'də yeddinci sıraya sahibdir. Burdur şəhər mərkəzinə çox yaxındır. Koordinatları, 37°45' Kuzey, 30°12' Doğu'dur. Ortalama Göl alanı 153 km², sayısı 842,87 metredir. Güneybatısına doğru Burdur'un başqa Göllərindən Salda Gölü ile Yarışlı Gölü vardır.

Burdur Gölünün Suyu Güney Azərbaycanin Urmiye Gölüsü kimi Duzludur. .Son illərdə Gölü bəsləyən axarsuların Gölə ulaşmaması ve Gölün buxarlaşma ile su azalmasına Duzluluq oranını artırmışdır. Göl dənizdən 2 Qat daha fazla Duzludur. Bu Duzluluk oranına rağmən Gölde yaşamaya adapte olmuş Burdur dişli sazancığı (Aphanius sureyanus) dünyada sadəcə Burdur Gölündə yaşamaqta ve Gölün yox olmasıyla birliktə nəsli təhlükə altına girmişdir. Bununla birlikdə nəsli kürəsəl ölçəkdə təhlükə altında olan dikkuyruk ördəyinin (Oxyura leucocephala) dünya populasyonunun büyük bir bölümü Qışlamak üçün gölü Üullanmaüdadır. Gölün su seviyesi 1970 ilındən bəri düşüşə geçmişdir. Bunun ən önemli nədəni tarımsal sulama amacıyla plansız bir şəkildə gölü bəsləyən axarsular üzərinə inşa edilmiş baraj ve Göletlərdir. Ötə yandan yer altı sularının aşırı dərəcədə sondajlarla çəkilməsi göldeki Su seviyesi düşüşünün Ən önemli nədənidir.

Görüldüğü kimi Türkiyənin Burdur Gölü Güney Azərbaycanin Urmiye Gölü kimi ortaq talei paylaşmaqdadır ancaq Urmiye Gölünün durumu əldə olan verilərə görə daha ağırdır. Urmiye Gölünün iran devlətinin Turğalı(rəsmi) verilərinə Görə bugün 70% qurumuşdur, eləcə hər bir liter Urmiye Gölündə yanlız iran devlətinin güvənilməyəcək verilərinə Görə 400-600 gr Duz bulunmaqdadır, ötə yandan Urmiey Gölü su hövzəsi üzərinə 62-72 Baraj tikilmişdir və Gölün durumu hər gün keçdikcə gərginləşməktədir. Bir çox bölgəsəl və Kürəsəl Doğa və Çevre uzmanına görə Urmiye Gölünün ən önəmli qurudulma nədənı tikilən Sayısızca Barajlar və Urmiye Gölünə axan sularının önünə əngəlləmək, əskı sulama sistemi, əkinçilik alanlarının 2 qat artması, yanlış su yönətimi vs göstərilməktədir. 

Urmiye Gölünün durumunu protesto etmək üçün Təbriz, Urmiye və bir neçə Türk şəhərindən çevresəl göstərilər oldu ancaq iran devləti həmişəki kimi bu çevresəl göstəriləri qanlı bir biçimdə basdırdır və yüzlərcə Türk gənci bu göstərilərdə tutsaq oldular, ancaq bu olay burda bitmədi və iran’daki Türklərin bir tür Ulusal takımı halinə gələb Traxtur adlı futbol takımı oyunlarından hər dəfə Urmiye Gölünü qorumaq la ilgili sloganlar səsləndirilməktədir. Iran devləti heç bir çevresel göstərilərə izin verməməktədir və Urmiye Gölünün səsi Türkiyə və Quzey Azərbaycan medyasi tərəfindən bilə eşidilməməktədir. Ancaq bizə Görə Urmiye Gölü sorunu bir çevresəl fəlakətdir və bütün Qonşu ölkələr Urmiye Gölünün səsı olmalıdırlar, nə Gözəl olurdur Türkiyəli çevreçilər burdur Gölününn Qorunması savunmaqla birlikdə Güney Azərbyacanin Urmiye Gölünün də səsı olsaydilar.

Ardını Oxu - ادامه »

Güney Azerbaycan və Su Sorunu

Güney Azərbaycan, Urmiye: NASA’nın Ən Yeni yayınlanan Araşdırmalarına Görə Türkiyə, iran, Suriyə,Iraq, Diclə və Fırat çaylarının su hövzəsində Şirin Su qanyaqlarında yaxın zamanda Sorun yaşanacaqdır.
NASA’nın yeni Araşdırmaları Sonuclarına Görə Ortadoğuda Şirin Su qaynaqları təhlükəli düzeydə olduğunu açıqladı.
”Water Resources Research” Dərgisində yayınlanan bilgilərə görə ortadoğuda Lut Gölü büyüklüğündə şirin Su Qaynaqları yox olması ön görülməktədir, NASA bunun nədənin yanlış su yönətimi, Yeraltı Suyuna Artal istək və 2007 ilindəki Quraqlıq etgiləri saymaqdadır.
Öncə yayınlanan bilgilərə Görə Türkiyə, iran,Iraq, Suriyə, Diclə və Fırat çayları su Hövzəsi birlikdə 144 km küb su itirdiğini açıqlayıbdır və gərçək anlamından Ortadoğuda Su sıxıntısını vurğalamışdır. NASA’nın Aradşırmaları 2007 ci ildən başlayaraq iki uydudan alınan verilər sonucunda hazirlanmişdir. NASA’ya Görə Bölgə Su Qaynaqlarının 60’ının Yeraltı Suların Pompayla boşaltılmasınmdan və beşdə birini də azalan Qar və Yağış Yağıntılardan yol açdığını duyurmaqdadır.
NASA’nın yeni  yayınladığı bilgilərini və iran Su Sorunila birlikdə düşünərsək Güney Azərbaycan Su sıxıntıları daha gözə çarpmaqdadır. Güney Azərbaycanın bugün bilə şirin Su qaynaqları qonusunda sıxıntı yaşamqdadır, ancaq bu sıxıntının bir böyük nədənı iran dövlətinin yanlış su yönətimidir. Eləcə Güney Azərbaycan’da Bulunan Urmiye Gölü quruması Güney Azərbaycanin batısında bir böyük çevresel fəlakətə yol açmaqdadır. Ötə yandan iran dövlətinin də yanlız Urmiye Gölü su hövzəsində 63 Baraj tikdiğindən dolayı bölgədəki şirin sular yanlız əkinçilikdə qullanılmaqdadır, ancaq qullanılan Suların bir böyük bölümü iran’da ki əski sulama sistemi nədənilə hədər olmaqdadır. Bölgədəki gəlişən əkinçilik və Şirin suyun yanlış qullanımı bugün bilə Urmiye Gölü çevrəsində öncələr paylaşdığımız kimi 50 Kəndin yanlız şirin su olmadığından dolayı boşlatılmasına yol açmışdır. 
Önümüzdəki illər bir çox Doğa və Çevre Uzmanına Görə Su üzərində şəkilənəcəkdir və Su Qaynaqları üzərində olası Savaşlar bilə yaranması ön görülməktədir ancaq bu durum Güney Azərbaycan üçün daha pisdir. Iran dövləti Qeyri rəsmi olaraq Güney Azərbaycan və başqa Türk bölgələrində yürütdüğü siyasət bu bölgələrı hər aladna yox etməktədir və sayısızca çevre və Doğa sorunu bunun ən yaxşı qanıtıdır. Güney Azərbaycan Su sorunu bizim Ulusal dövlətimiz olsa yoxa iran Federal bir sistemə keçiş yapsa bilə ginə bizimlə olacaqdır və məncə Gələcəyimiz üçün təməldən düşünməmiz qonulardan sayılmaqdadır.

Ardını Oxu - ادامه »