‏نمایش پست‌ها با برچسب Xalq. نمایش همه پست‌ها
‏نمایش پست‌ها با برچسب Xalq. نمایش همه پست‌ها

Türk milletine inanmayan Azerbaycançıların vizyonsuzluq ve çelişgileri

Kategori: , , , , , , , , , , , Umud Urmulu - چهارشنبه, اسفند ۰۲, ۱۳۹۱ - 0 comments

Méhran Baharlı
S. B. bir yorumunda béle bir cümle işletmişdir: “Güney Azerbaycan milli herekatı ne Türk qarşıdı ve Türklüye alerjisi olan kökdenkomunist "GUYA" Azerbaycançıları qebul edir nede ki viziyonsuz, dövletleşme qonusunda çelişkiler yaşayan ve bağımsızlığı qebul etmeyen sözde Türk ""xalqının"" savunucularını qebul edir”.

1-Artıq şexler ve quruplar, öz düşüncelerini tanımlamasında oybirliyi bulunmayan soyut “Günéy Azerbaycan milli hereketi” adına déyildir, özlerinin somut görüşleri diye ileri sürmelidirler.  İranda her yérde Urmuda, Zenganda, Komicanda, Sunqurda, Mencilde, Baharda, Qorvada, Qezvinde, Savucbulaqda, Firuzabadda, Feridende, Bocnurda, Deregezde .... özünü Türk bilen ve Türk adlandıran insanlar öz kimlikleri, öz dilleri, öz târixleri, öz kültürleri ve öz sorunları ile ilgilenmeye ve bunlar haqqında bilinclenmeye başlamış ve bu bilinclenmeye orantılı olaraq - ferqli düzéylerde olsa bile- siyâsi éylemlere girişmekdedirler. Bu, bir Türk oyanışı, özüne qayıtması ve dirçelişidir. İndi bir sıra sexsler bu Türk kitlenin bir bölümünün bu oyanış hereketini kéyfi olaraq “günéy Azerbaycan milli hereketi” adlandırabiler. Başqası da bu oyanışını, hara olduğu üzerinde bile icma bulunmayan Günéy Azerbaycanla sınırlı görmeyip, gérçekci bir yaxlaşımla İranda yaşayan Türk étnosunun bir bütün olaraq milli bilinclenme hereketi görürebiler. Ancaq bunlar, tercih édilen ferqli baxış açılarından elde édilen gözlemlerdir ve béle de ileri sürülmeleri gerekmekdedir. Zâten şexsler ve qurupların öz adlarına déyil; ne olduğu belli olmayan, heqiqi ve huquqi kimliyi bulunmayan Günéy Azerbaycan Milli Hereketi adına danışması, siyâsi açıdan olqunlaşmama ve déneyimsizliyin belirti ve qanıtıdır. Dolayısı ile S. B.`ın yorumunda Günéy Azerbaycan Milli Hereketi “idéolojisi” ile “qebul édip étmedikleri”  diye sunduqları, dibde onun şexsinin belli qonularda ileri sürdüyü düşüncelerin ötesine géçemez.
2-S. B. Türk xalqını savununanlar haqqında béle yazır: “viziyonsuz, dövletleşme qonusunda çelişkiler yaşayan ve bağımsızlığı qebul etmeyen sözde Türk ""xalqının"" savunucularını ...”. Bu temelsiz iddianın tersine, Türk xalqını savunanlar ne vizyonsuzdurlar, ne dévletleşme qonusunda en kiçik bir çelişgileri vardır, ne de bağımsızlığı redd édirler. Tersine İranda Türk milletinin qurtuluşunu, onun dévletleşme ve gérçek anlamda bağımızlığını sağlayabilecek, çelişgi içermeyen tek vizyonlu düşünce, S. B.`ın bu “Sözde Türk xalqını savunanlar” dédikleridir. Öte yandan son seksen ilde görüldüyü ve tecrübe ile defelerle qanıtlandığı kimi, kilasik Azerbaycançılıq, Türk xalqımızı bölen ve kimliksizleşdiren; milletleşmeme, dévletleşmeme ve bağımsızlaşmamasını qarantileyen; géçmişi olmadığı kimi geleceyi de olmayan vizyonsuz, çelişgiler yumağı olan bir düşüncedir.
Sözde Türk xalqı? İranda Kürd xalqı, Türkmen xalqı, Beluç xalqı ve .... başqaları kimi, Türk xalqı da bir gérçeklikdir. Türk milletini danan kilasik Azerbaydançılar, istiqlalı onun üçün alacaqları xalqın doğru adı ve gérçek kimliyini bile bilmirler ve işqalçı Sovyét koloniyalizminin yaratdığı Günéy Qafqazyalı bir milli kimlik ve millet olan Azerbaycanlı`nı özlerinin milli kimliyi ve milleti ile deyişik salırlar. Zâten Türk xalqının varlığı ve bütünlüyüne inanmayanın ve öz milletlerinin adına sayqısızlıq édenlerin, vizyonlu olması da önemsiz ve deyersizdir, dévlet ve bağımsızlıq istemesi de.
Kim vizyonsuzdur? İndiki durumda tek vizyonsuz olan düşünce sâhibleri, Günéy Azerbaycanın istiqlalından danışan kilasik Azerbaycançılardır. Yuxarıda da söylendiyi kimi bunlar, sözünü étdikleri istiqlalı onun üçün alacaqları xalqın doğru adı ve gérçek kimliyini bile bilmirler ve işqalçı Sovyét koloniyalizminin yaratdığı Günéy Qafqazyalı bir milli kimlik ve millet olan Azerbaycanlı`nı özlerinin milli kimliyi ve milleti ile deyişik salırlar. Veten diye üzerinde quracaqları topraqların hara olduğundan xebersizdirler ve bunun İranın quzéybatısında bütün Türk topraqları olduğunu danırlar. En kötüsü de bu istiqlalı, istiqlala qavuşmuş tek bir milli mucadile örneyi bulunmayan Ortadoğu kimi bir yérde, hansı yolla ele getirecekleri haqqında en kiçik bir ip ucu bile yoxdur. Eceba belirsiz bir târixde ve daha belirsiz bir yöntemle İran`a démokrasi gelenden sonra démokratik référandumla mı bağımsız olacaqlar? Yoxsa Günéy Azerbaycanlı milletlerini? Fars milleti ile üz üze getirdikden sonra bir iç savaş yaradıp ve Birleşmiş Milletlerin mudâxilesini mi qarantileyecekler? Ya da Birinci Dünya Savaşında Osmanlı ve İkinci Dünya Savaşında Rusyanın yapdığı kimi, qonşu dévletlerden biri, örneyin Türkiyenin ordusu İran`a girip onlar üçün bağımsız bir dévlet mi quracaq? Belke de Batı ve İsrailin İran`a saldırmasından sonra, ya da sâhib olduqları PKK kimi silahli bir gücle Günéy Azerbaycanı konvansiyonél veya gérila savaşı sonucunda mı qurtaracaqlar?
Sâde ve dözümsüz kilasik Azerbaycançı aktivistler: Eceba kilasik Azerbaycançıların bu séçeneklerin her biri ile ilgili, qısa, orta ve uzun ve`deli taktik ve istiratéjileri var mıdır? Mence yoxdur. Çünkü bu amacları gérçekleşdirmek üçün ilk önce milli şuura sâhib bir Günéy Azerbaycan Milletini? yaratmaq ve herekete géçirmek, öte yandan bu amaclara zemin yaradacaq iç ve dış qoşulları hazırlamaq gerekir. Bunun da önqoşulu, Türkce oxul ve Türkce éyitim görmüş bir quşağın var olmasıdır. Ancaq dözümsüz ve sâde kilasik Azerbaycançılar, ilk başdan yanlış yola sapmışlardır. Onlar Türk milletini sözde sayır ve onun yérine xeyal ürünü olan Azerbaycan milleti ile uğraşırlar. Artı, onların béle qarmaşıq zemine hazırlama, qısa ve`de, orta ve`de` uzun ve`de ... kimi qavramlarla işleri yoxdur. Onların özlerinin dédiyine göre, “qısa vede, orta vede ve uzun ve`de tek pılanları vardır, o da istiqlalıdır”. Vizyon bu ise, doğrudur, sözde Türk xalqını savunanlar gérçekden ve kesinlikle vizyonsuzdurlar!
3-Türk milletinin Dévletleşme ve Bağımsızlığı: Sözde Türk xalqını savunanların, Türk xalqının dévletleşmesi haqqında en kiçik bir çelişgileri yoxdur. Türk xalqı uzun ve`dede ne tek İran`ın quzéy batısında, belke yaşadığı öteki iki Türk Milli Bölgesinde de (Qaşqayurd, Afşaryurd) öz milli dévletlerine sâhib olmalıdır ve olacaqdır. 
a-Orta ve`deli istekler: İranda Türk adında bir millet yaşayır. İran dévleti Türk milletinin milli varlığını ve milli haqlarını danır. Dolayısı ile İranda bir Türk Sorunu vardır. Türk Sorunun çözümü, İran dévletinin anayasal olaraq Türk xalqının milli kimliyini tanıması ve Milli Haqlarını qebul étmesiyle başlar. Milli haqlar veya istekler qısa, orta ve uzun ve`deli isteklerden oluşur. Türk xalqının yaşadığı bölgelerde veya Türk Milli Bölgelerinde Özünü Yönetme Haqqı, milli isteklerden biridir. Özünü Yönetmenin misdaqı, Orta ve`dede Türk xalqının özünü belediyeler düzéyinde yönetmesi, uzun ve`dede ise milli dêvletini qurmasıdır.
b-Uzun ve`deli istekler: Bu dévletlerin ve özellikle İran`ın quzéybatısında Téhran-Erak-Sunqur`dan başlayan ve Türkiye Cumhuriyeti -Azerbaycan Réspublikası sınırlarında biten alanda qurulacaq Türk milli dévletin durumunu ise, fédéral mı olacaq yoxsa bağımsız, Azerbaycan Réspublikası, yoxsa Türkiye Cumhuriyeti ile mi birleşeceyini, veya tek başına bağımsız bir dévlet olaraq yaşayacağını, o zamanın iç ve dış qoşulları belirleyecekdir. İç qoşulların bir néçesi Türk xalqımızda milli bilinclenme ve oluşacaq bağımsızlıq isteyinin derecesi, İran`ın başa başına sepelenmiş Türk xalqımızın tek bir Türk milleti olaraq güclenmesi, siyâsi qurupların onu herekete géçirebilme yéteneyi, .... dış qoşullardan bir néçesi de qonşu, bölgesel ve qlobal güclerin bu isteye yaşıl ışıq yaxması, bu doğrultuda aralarında bir sinérji oluşması, İran dévletinin zeyiflemesi, Türk siyâsi quruplarının bu qoşulları uzmanca ve amaca uyqun qullanabilmesi ve .....dir.
c-Qısa ve`deli istekler: Ancaq bu Orta ve Uzun ve`deli istekleri gérçekleşdirebilmek üçün, daha önce qısa ve`deli istekler elde édilmiş olmalıdır. Onlar nelerdir? İran dévletinin anayasal olaraq Türk milletinin varlıq ve milli kimliyini- olduğu kimi ve Türk olaraq- qebul étmesi, Türkcenin anayasal olaraq ölke çapında resmi édilmesi, İranın quzéybatıısında bütün Türk bölgeni qapsayacaq ve véto haqqında sâhib olan bölgesel parlaméntin qurulması. Bunlar gérçekleşdirilenden sonradır ki uzun ve`deli istekleri dillendirme anlamlı ve gérçekçi olar. Yoxsa yurddışında néçe neferin istiqlal istemesi ile İran dévleti kimi Ortadoğulu bir dévlet parçalanmaz. Sırf istiqlal istekleriyle Ortadoğu dévletleri parçalanıp millletler bağımsız olabilseydi, Qibris`de Türkler; Iraq, İran, Suriye ve Türkiye`de Kürdler, Gürcüstan`da Osétinler, Rusya ve Qafqaz`da Çéçenlerle Tatarlar, Pakistan`da Beluçlar, hetta Filistinliler ve Keşmirliler ..... kilasik Azerbaycançıların bu nüsxesini çoxdan işletmiş ve bağımsız olmuşlardı.

Özetle: Türk xalqının kimliyi ve haqlarını savunanların düşüncesi, Türk xalqını sözün gérçek anlamında qurtaracaq, onu milletleşdirecek, üzerinde yaşadığı topraqları vetenleşdirecek, burada milli dévletini quracaq tek düşüncedir. Bu düşünce söylenen amacları gérçekleşdirmek üçün qısa, orta ve uzun ve`deli istekleri içeren yol xeritesine sâhibdir. Öte yandan kilasik Azerbaycançılığın her çéşiti, bunları yapmaqdan âcizdir. Bunu kilasik Azerbaycançılığın son seksen ilde ne Türk xalqının milletleşmesi, ne Türk topraqlarının vetenleşmesi ve ne de dévletleşmesinde ileriye doğru qalıcı héç bir şéy yapamadığı ve her açıdan iflas étmesi gösterir.

Sömürgeçilk ve Asimilasyon Aracı olaraq Farsca

Kategori: , , , , , , , , , , Umud Urmulu - شنبه, مهر ۲۹, ۱۳۹۱ - 0 comments

İç Sömürgəçilərin ən önəmli Aləti farscadir, dilsəl və kültürəl Asimilasyon və Soyqırım siyasətlərini yürüdən Arac kəsinliklə farsca üzərindən keçməktədir. əyər bugün fars milliyyətçiləri gələcək üçün farscanin bugünkü üstün durumunu qorumaya çalışırlar nədəni bu siyasətlələrin yeni bir ad və qavramla eyni olaraq yürüdməsi üçündür. Özəl görüşümə Görə Türk Ulusu və başqa fars olamayan Ulusların ən önəmli və etgili kimliksizləştirmə aracı farsca və şiiəlik olmuşdur, iran rejimi şiiəliklə biz bilmədən fars milliyətçiliğini bizim düşüncəmizə yerləşdirmişdir. Türk Ulusu olaraq bu Olayı devırmək üçün farscani dünyamızdan həmişəlik silməliyik və farscani bir yad dili olaraq görməliyik, yoxsa Düşüncəmizi və dünyamizi Sömürgəçilərdən qoruya bilməyəcəyik. Türkcə Düşünməyi öyrənməliyik, bizlərin çoxu Türk kimliyini daşımamıza rağmən fars dünyasinda yaşamqdayıq yanız farsca oxuyuruq, farsca yazırıq, farsca düşünürük və ...
Türkcə Bir Sözcük Türətmək, Bir Ağac Tikməkdir.
Yad bir Sözcük Qullanmaq, Ormandan bir Ağacı Kəsməkdir. Ancaq, Türkcə bir Sözcüyü Qullanmaq isə, bir Ormanı Qorumaqdır.

Azǝrbaycanın Eurovision tanıtımında ciddi yanlışlıqlar vardır

Kategori: , , , , , , , , , , , , , , , Umud Urmulu - شنبه, بهمن ۰۸, ۱۳۹۰ - 0 comments

Mehranb Baharlı
Azǝrbaycan Respublikasının Eurovision tanıtımını yapan tuğralı (rǝsmi) düşǝrgǝlǝrin birindǝ tanıtım amaclı İngilizcǝ bir yazı yayınlanmışdır:
http://www.eurovision.tv/page/baku-2012/about/azerbaijan
Bu yazı bir sıra saxıq (ciddi) yanlışlıqlar içǝrmǝkdǝdir: 
1-Yazıda dilimizin adı Rusiya Komunist Partisinin 1937dǝ uydurduğu “Azerbaijani” (Azǝrbaycanca) olaraq verilir. Oysa bizim dilimizin adı “Türkcǝ” vǝ İngilizcǝsi “Turkish”dir. Türkiyǝ Türkçesindǝn ayırt edilmǝsini sağlamaq istǝnirsǝ, ona “Azerbaijan(ian) Turkish” deyilǝbilǝr. 
2- İngilizcǝdǝ işlǝdilǝn Azerbaijani, Azerbaycan adına Farsca nisbiyǝti göstǝrǝn –i sonǝki artırılaraq törǝdilmişdir. Türkcǝnin İngilizcǝdǝ bilǝ Farsca bir adla adlandırılmasının qǝbul edilǝbilir heç bir yanı vǝ açıqlaması olabilmǝz. 
3-Yazıda Türk xalqının adı “Azeri” diyǝ sunulur. Qondarma bir etnik-milli adı olan Azeri, ǝn başda Fars devlǝti olmaq üzǝrǝ sömürgǝçi-ırqçı güclǝr tǝrǝfindǝn Türk xalqını adlandırmaq üçün qullanılır. Türk xalqını Azeri adlandırmaq, Türk xalqı vǝ kimliyinǝ qarşı açıq düşmǝnlikdir. Belǝ uyduruq vǝ koloniyal adı işlǝtmǝk, onu mǝnimsǝyǝnlǝrin milli-etnik açıdan kimliksizlǝşmǝsinin ǝn açıq qanıtıdır. 
4-Yazıda “Turkish” tǝkcǝ Türkiyǝnin dili diyǝ göstǝrilir. Bu da yuxarıda dǝyinilǝn yanlış vǝ anti Türk anlayışın sonucudur. Burada anti Türk anlayışdan amac, Azǝrbaycan vǝ İranda yaşayan Türk xalqının milli adı vǝ milli kimliyi olan Türk`ü danmaqdır. Bütün dünya bu gǝrçǝyi açıqca bilmǝli vǝ onunla barışmalıdır: Güney Azǝrbaycan vǝ İranda yaşamaqda olan xalqımızın milli-etnik adı Türk vǝ dilinin adı Türkcǝ`dir.
5-Yazının târixlǝ ilgili bölümündǝ Manna devlǝti yanlışlıqla tayfa diyǝ sunulur; Medlǝr bir yerdǝ tayfa, ayrı bir yerdǝ dǝ tayfalar olaraq tanıdılır. Oysa bu devlǝtlǝri quran vǝ yönǝtǝnlǝrin tayfa olup olmadıqları, tayfa yapılı isǝlǝr bilǝ, tǝk bir tayfa mı yoxsa tayfalar konfederasiyonu görünümü verdiklǝri bilim çevrǝlǝrindǝ hǝlǝ dǝ tartışma qonusudur. 
6-Yazıda Med tayfalarının soyca Hind-Avropa kökǝnli olduqları iddia edilir. Oysa Med tayfalarını oluşduran qurupların etnik kökǝn vǝ danışdığı dillǝrin qonusu, bilim çevrǝlǝrindǝ kǝsinlik qazanmamışdır. Bilinǝn kǝsin olqu isǝ, Medlǝri oluşduran çeşitli tayfalar arasında Hind-Avropalı tayfaların bulunması kimi, Hind-Avropalı olmayan tayfaların da bulunduğudur. 
7-Yazıda Med tayfalarının çağdaş Kürdlǝrin ataları olduqları iddia edilir. Medlǝrin Kürdlǝrin ataları vǝ Kürdlǝrin Medlǝrin davamı olduqları iddiası bilimdışıdır. On doqquzuncu yüzilin sonlarında bir sıra Rus doğubilimcilǝr tǝrǝfindǝn ilǝri sürülǝn vǝ daha sonralar çürüdülǝn bu bilimdışı görüş, günümüzdǝ tǝkcǝ aşırı Kürd milliyǝtçilǝri tǝrǝfindǝn savunulur. Dilçilik açısından isǝ Med dillǝrinin davamı olabilǝcǝk dillǝr, güney-doğu İranik dillǝrindǝn sayılan Kürd dillǝri âilǝsi deyil; Kaşan çevrǝsindǝki orta İran dillǝri vǝ Tehran çevrǝsi Tatik dillǝridir. 
8-Azǝrbaycan`ı tanıdan bir yazıda, Kürd aşırı milliyǝtçilǝrin görüşlǝrini carlamaq, Medlǝrin Kürdlǝrin ataları olduqları kimi boş bir iddianı savunmaq, hǝtta Kürd xalqını söz qonusu etmǝk olağanüstü absurd bir davranışdır. 
9-Azǝrbaycanda hazırlanan vǝ Azǝrbaycan tanıtımına adanmış bir yazıda, Azǝrbaycanın tǝmǝl etnik qurupu olan Türk xalqının adı, varlığı vǝ kimliyini danmaq; Alban, Med, Ərǝb vǝ Kürd kimi Türk olmayan devlǝt vǝ etniklǝrdǝn söz açıp ancaq Türk etnisitǝsi vǝ Türk devlǝtlǝrdǝn söz etmǝmǝk, Türk xalqı vǝ Azǝrbaycanın Turkic dünyası vǝ xalqlarından olduğu gǝrçǝyini gizlǝtmǝk, utancverici bir durumdur. 
10-Yazıda Türkmǝnçay anlaşmasının ortaya çıxması nǝdǝnlǝri arasında Türkiyǝ, Rusiya vǝ İran devlǝtlǝri arasında anlaşmazlıqlar göstǝrilir. Bu görüş Rusiyanın koloniyalist vǝ işqalçı görüşüdür. Türkmǝnçay anlaşmasının ortaya çıxmasında Türkiyǝ vǝ ya o zamankı Osmanlıların rolu olmamışdır. Əsil sorumlu olan isǝ Rusiyanın işqalçı, yayılmaçı vǝ salqırqan siyasǝtlǝri olmuşdur. 
11-Yazıda Türkmǝnçay dönǝmindǝ Azǝrbaycandan Ölkǝ olaraq söz edilir. Oysa o dönǝmdǝ Azǝrbaycan ölkǝ adı deyildi, coğrafi bir bölgǝ vǝ İranın İdarı tǝqsimatında siyasi bir vâhidin-ǝyalǝtin adı idi. Artı sözü edilǝn dönǝmin rǝsmi bǝlgǝlǝrin çoxunda, bu coğrafi vǝ özǝlliklǝ idari tǝqsimatdakı birimǝ, bugünkü Azǝrbaycan Respublikası dâxil deyildi. 
12-Yazıda Alban tayfaları vǝ dili kimi qonulara dǝyinilǝrǝk bunlar bütün Azǝrbaycana mal edilir. Oysa Azǝrbaycan deyilǝn coğrafi bölgǝ İranda Tehran, Ərak, Mǝlayer ilǝ Sunqur vǝ Anadoluda Ərzuruma qǝdǝr uzanan geniş bir coğrafi alanın adıdır. Bugünkü Azǝrbaycan Respublikası isǝ bu etnik Azǝrbaycanın tǝkcǝ yüzdǝ yirmi-otuzunu oluşdurur. Dolayısı ilǝ Etnik Azǝrbaycanın bir bölgǝsini ilgilǝndirǝn Albanlar kimi varlıqlar, bütün Azǝrbaycana mal edilǝbilmǝz. 
13-Yazıda Türk xalqının mǝzhǝbi Şiǝ olaraq bildirilir. Belǝ bir tǝsbit, Türk xalqını Farslaşdırmağa qulluq edǝr. Şia gǝnǝl bir addır vǝ onun etnik çeşitlǝnmǝlǝri vardır. Örnǝyin Farsların İmami Şiiliyi ilǝ Türklǝrin Cǝ`fǝri Şiiliyi arasında fǝrqliliklǝr vardır. Bu fǝrqliliklǝri görmǝk vǝ göstǝrmǝk vǝ onları hǝr yerdǝ vurqulamaq vǝ abartmaq, Türk xalqının milli çıxarlarına uyqun olduğu kimi, bunları görmǝmǝk vǝ siliklǝşdirmǝk dǝ Türk xalqının milli çıxarlarına tǝrsdir. 
14-Tanıtım yazısında bir sıra göndǝrmǝlǝr, örnǝyin Zoroaster-Zǝrdüşt`ǝ vǝ Atropaten adına toxunmaq, anıqlanan (hazırlanan) bǝlcikdǝ (amblemdǝ) odların işlǝdilmǝsi dǝ yanlış anlamalara nǝdǝn olabilǝr. Çünkü bunlar dünyada gǝnǝldǝ İraniliklǝ bağlantılı vǝ İranlılıq kimliyinin parçaları olaraq alqınırlar.

Urmiye Şeherinde Çillə Gecə Törəni

Kategori: , , , , , , , , , , , , , , Umud Urmulu - یکشنبه, آذر ۲۷, ۱۳۹۰ - 0 comments

Çillə Gecəsində işlənilən sözxüklə bir araşdırırsaq Çillə, Qarpız, Qar, Qış və ... Sözlərilə ilgilənməliyik
Çillə 
Türk dilində Yay Sözcüyü Ox anlamını daşıyır, Çillə isə ip(Oxun ipi), o yer ki Ox da Çubuq Qoyuruq və o mənalar ki deyiləcək
Türk dilində ilin üç Ayına(novruz bayramından üç ay gedən)yay Fəsli deyilir. Əski zamanlarda yayın çilləsi mənasını daşıyan qavram yay Fəslindən 45 Gün gedən və Yay Günləri uzanması anlamında olubdur.
Qışın çilləsinin anlamı, Qışın Soyuqluğu Uzanan Günlərı ikiyə bölərsək iki çillə yaranır. Böyük çillə 40 Gün olaraq və Kiçik çillə isə 20 Gün .
Şübhəsiz Çillə Sözü “Çiləmək” sözülə bir kökdədir.
Çillə Sözcüyü Çiləmək(Güclə vurmaq) Felindən(Verb) yaranıbdır. Çiling-Ağac oyununda vurmağa Çiling ya Çilik ya Çiliə deyilir iki bu feldən yararlanılıbdır.(Çil Gəlsin)
Pillə sözü isə çillə Sözü sistemindəndir, Pilov və Çilov da bir sistemdəndilər. 
Qarpız 
Qarpız sözünün Türk dilindəb Bölgədəki bir çox ulus Dilinə yayılmaqdadır və Kök olaraq Türkcədən çevirlərək baqşa dillərə geçibdir.
Farsca”هندوانه”o şey ki Hindistandan Gəlib, ingiliscə water melon Su Yemişi anlamını daşıyır. hər iki dilədə baxanda görünür hər ikisidə sözün mənasını təsvir edirlər və özgür mənaları Yox ki bu Sözcüyü onlarla araşdıraq. Rusca arbuz və Yunan dilində Karpozi deyilir, Eesti Dilində Arbuus, Lietuvių dilində Tikrasis arbūzas, Polski dilində Arbuz_zwyczajny  və elə ki Görürsünüz Türk Dilində olan Qarpız Sözündən alınıblar. Monqol dilində Tarbos Sözü Türkcədə olan Qarpız Sözünlə qohumdur.
Qış
Qar
Qarı(Qoca qarı)
Qarımaq(Qocalmaq)
Qarıtmaq(Bitkilərdə Qocalmağa səbəb olur, Bərk olurlar)
Qarğış(Lənət)
Qarğı(qamış)
Qaranat(Talehsizlik, Bədbəxtlik)
Qada(pis Bəla)
Qırmaq(qırhaqır, öldürmək)
Qızmaq(istiləmək)
Qorğu(Qorumaq)
Qorxu(Dəhşət, Qorxmaq)
Qışqırmaq(Bağırmaq, Haray)
Qudurmaq(hirsli, qəzəbli)
Quduz(Qudurmuş)
Qancıq(dişi it, Kaftar)
Qorban
Qırov( Bərk olan qar və Toz kimin olan Qar)
Qaran(son dövr)
Qarpız
Qırmızı
Qutlu
...
indi bilinir bu sözlər bir birilə ilişgidədirlər …
Azərbaycan Əfsanələrində qışın iki çilləsi olur. iki Qarı bacıdırlar, Onlar öz Yorğanlarını Tərpəşdirib və Qar yağdırırlar.
Qarin özəlliklərindən birisi hər yerı Ağartmaqdır və bu işi ucadan Görər. Qarı(Qoca Qadın)da ucadan Saçları ağ olur elə ki Qar kimin Görünər. əski zamanlar Qoca qadınların saçları Ağarırdı belə bir əfsanəli fikir yaranıb.
Qarğı
Qarğı sözü Mizraq, Neştər anlamındadır. indi çillə sözünə bir baxaq. Çillə Oxu uzatmaq anlamında və burda Oxu Ən çox uzatmaq anlamını daşıyır. Soncu olaraq oxdan(Qarı) Atılan Neştər Qarğı adlandırılır. Önəmli budur Qarğımaq və Qarğış hər ikisidə lənət mənasındadırlar və o iş Qarılar Görərlər.
indi Qarğımaq(Lənət) Felini Qarğı(Neştər) Sözüilə tutuşdurun, Göründüğü kimin bir Əfsanə Düşüncəsi arxasında özünü Göstərir.
Qarğış(lənət) Sözünün Üz bə Üz Sözü Alqış(Tərif) Sözüdür.
indi Görünür Qarpız yalnız Qar sözüilə ilgidə dəyildir bəlkə Azərbaycan ulus və folklorundan yer alan bir Qohum sözüilə ilişgilidir. Eyni zamanda Görünür Qış(Fəslin Adi), onun tanrısı ”Qar”, “Qarğı”(Neştər), “Qarğış”(lənət), “Qada”(bəla) və Sonda qırğın(öldürmək) və ... o bu Bədbəxtliyi bitirən və yaxşı Bəxt Gətirən Qarpız Qavramıdır…
Deməliyəm ingilis dilində Fairy və Farsca “پری”Pəri Sözlərinə baxaıldığında görünür hansı Qaynaqdan alınıblar, Türk Dili orda Görülməkdəir
Güney Azərbaycanin Urmiye Şəhərində Çillə Gecə Törəni
Çillə Gecəsi ilin 365 Gününün Ən uzun gecəsidir. Çillə Gecəsi Güney və quzey Azərbaycan və Türkiyədə qeyd olunur. Çillə Gecəsində Qarın yağması çoxlu Sevinc yaradır. Urmu Və başqa yerlərdə Çillədə ailə üzvləri, qohum, Tanış və ... çox səmimi bir yerə yığışır və ilin ən uzun gecəsini çeşidli yeməklər, meyvə, şirnilərlə Böyük tuturlar. Çillə gecəsi Hamı soyuğa yox demək üçün qarpız yeyir  elə ki bu gecədə hər ailə bir qarpız almalıdır, Ancaq Urmu Şəhərinin kəndlərində yayda qarpız yetiştiği zaman onu saman altında saxlayıb və Çillə gecəsinə saxlayardılar. Urmiyedə Belə bir dəb var: əyər ailədə yeni Evlənənlər varsa onlara ailənin böyükləri tərəfindən qarpız hədiyyə alınır. Çillə gecəsində Cəviz, halva(Həvic halvası, Cəviz Halvası), Paxlava, toxum və başqa yeməklər Süfrədə olmalıdır. Neçə il bundan öncəyə kimin Urmiya şəhərində Kəndlərdə Hamı yığışırdı Ailənin böyüyünün Evinə və orda qız, oğlan və gəlinlər birlikdə Deyib və gülərdilər. elə o zamanlar bu gündə hava qar yağardı kənd evlərində Kürsü olurdu və ailə Kürsünün altına yığışıb və Böyük Ata və Ana(nənə) uşaqlara və qız Gəlinlərə Atalar sözü, Bayatı, nağıl, Tapmaca və belə Ulusal Dəblərəmiz deyilib öyrədilridi. Urmu-da Belə bir Dəb var hər hansı oğlan və qız Nişanlı olduğu çağ, oğlan tərəfi Qız Evinə Pay və Çilləlik Göndərər, bu çilləlik Qarpız, Milax, Cəviz, Halva və başa yeməklər olur. yadımdadır o vaxt bizdə Ailəmlə birlikdə Gedərdik Xan nənəm gilə Evləri kənddə olurdu orda çillə Gecəsi üçün çoxlu yeməklər hazırlayardı Xan nənəm Görüm üçün Milax, və Turş Üzüm(Üzümü neçə vaxt Qoyarlar sirkəyə və çillə vaxtı yemək üçün hazır olur), Cəviz, Sucuq və ... Çillə Gecəsində hamı Evlərdə çox Şənlik olur və hamı uşaq və böyüklər Deyib Gülməkdən bu uzun gecəni Səhərə çatdırarlar. Urmu-da bir araşdırdım bir dəb də Ata-Analardan eşitdim əski zamanlarda bu dəb olurdu, o da bu ki bala və Böyük çillə çıxandan sonra hər həftə çərşənbə günü bir od yandırardılar və bu törəni ilin son çərşənbəsinə qədər davam edərdilər.  
Çillər Gecəsində oxunan bayatılar:
Ay çillə Yeçillər Qardaş
Atın Qəmçilə Qardaş
Bir Gəldin Danışmadıq 
Qəlbim Açıla qardaş
El arasında Çillələr Haqqında müxtəlif nağıllar vardır onlardan neçəsini yazıram:
Çillələr iki bacıdırlar bir böyük bacı birdə kiçik bacı. Günlərin bir Günü bacılar iydə Ağacının Altında oturmuş, danışırdılar. Kiçik çillə; Böyük çilləyə deyir :
- bacı sən getdin nə eylədin? 
Böyük çillə deyir:
- Mən getdim; Dondurdum; Üşütdüm, xəstəliklətdim; Gəldim!
Balaca bacı Gülüb və Dedi :
Mən sənin kimin dəyiləm! mən gedib; qarları kürəkdən; gəlinləri biləkdən;  Körpələri bələkdən Eylərəm !!
Cavabında Böyük bacı Gülüb və deyir:
- bacın ölsün! Səndə bir iş Görə bilməzsən; ömrün Azdır; onun yazdır
Bir başqa Nağıl:
Belə deyilir: qış bir qarıdır və onun üç oğlu vardır. Adları böyük şillə, kiçik çillə, Boz
Anaları Böyük oğlun Göndərib qayıtdıqdan sonra Soruşar ki; nə eylədin?
Böyük çillə deyər ki: ocaq qırağına Düzdüm gəldim!
Sonra Anaları kiçik çilləni Yollayıb, Qayıt-dan sonra soruşar ki Sən nə eylədin?
Kiçik oğlan cavab verər ki: ocaq içinə doldurub Gəldim!
Lap son Boz Ay Göndərir, Döndükdən sonra soruşar: sən nə eylədin?
Boz Aya deyir ki: məndə gedib ocaqdan çıxartdım gəldim!
Görüm = nümunə, örnək
Qaynaq: Dilmac Dərgisinin 34-cü sayı, wikipedia
Umud Urmulu
با پشتیبانی Blogger.
 
UrmiyeNews.Com - Batı Azerbaycan'ın Sesi
Tema: Bal Medya