Türkiye'nin Başkonsolosu: Urmiye’de Türk dili bölümü açılsın

Umud Urmulu

Güney Azərbaycan, Urmiye: Türkiye'nin Güney Azərbaycanın Urmiye şəhərində bulunan yeni Başkonsolosu Batı Azərbaycan valısı ilə görüşərək Urmiye bilimyurdunda Türk dili və Ədəbiyyat bölümü yaranmasını istəyib və önərmişdir.

Türkiye'nin Urmiye Şəhərində bulunan yeni Başkonsolosu bugün Batı Azərbaycan valısı ilə görüşmüş və ikili görüşmədə sınır qapılarıla ilgili sorunları və bir neçə qonu tartışılmışıdır.

Türkiyə Başkonsolosu Razi sınır qapısının sorunları və iki ölkə arasında gərçəkləşn ekonomik ilişkilərə deyinərək ortaq ilişgilərin daha güclənməsini vurğulamışdır. Özəlliklə Əsəndərə sınır qapısında olan sornular toxunan başkonsolosu iki ölkənin yürütmə örgütləri və qonuila ilgili sorumluları sorunları gidərmək üçün daha doğru düzgün çalışmalarını istəmişdir. Eləcə iki ölkə arsında ekonomik ilişgilər yanında Əkincsəl ilişgilərədə vurğu yapılmış və bu qonuda Türkiyə Başkonsolusunun Batı Azərbaycan Salams şəhərində dəfn olan 823 Əsgərin məzarlığına toxunulmuşdur, bu qonud ötəki idə Batı Azərbaycan valılığınə yazılan bir bir namə xatırladılmışdır, deyilənlərə görə hələ bu naməyə Valılıkdən yanıd gəlməmişdir.  

Ötə yandan Türkiyənin Başkonsolosu Güney Azərbaycanın Urmiye Şəhəri və Urmiye bilimyurdunda Türk dili və ədəbiyyati bölümünün də açılması diləyi və istəyini yeniləmiş, onun dediklərinə görə Batı Azərbaycan bölgəsi yerəl Ulus Türk olduqları üçün və bölgədə Türklər çoxunluqda olduqlarınadn dolayı Türk dili və ədəbiyyat bölümü Ulus tərəfindən maraq göstəriləcəğini savunmuşdur.

Batı Azərbaycan Qars, Həkkarı , Van, Iğdır və ağrı kimi Türkiye'nin şəhərləriə 500 km ortaq sınırı bulunmaqdadır və bu çizilən sınırlar yapay olduqları üçün bölgədəki dilsəl, əkincsəl, etniksəl vs dayanmadan çizilmişdir. 

Türkiye'nin yeni başkonsolosunun Urmiye bilimyurdunda Türk dili və Ədəbiyyat bölümü açılışı istəyi iran devlətı tərəfindən necə qarşılanacağını önümüzdəki günlərdə bu qonuy sərgilənən tavırdan bəllı olacaqdır. Ancaq Tuğralı (rəsmı) olaraq iran devlətı 100 ildir iran sınırlarında Türk diyə bir etnik kimlik və Türkcə diyə bir dilin var olduğunu danmaqdadır, artı iran Coğrafiyası bir çoxuluslu, çoxdilli, çoxkültürlü və çoxdinli coğrafiya olmasına rağmən bu etniksəl, dilsəl və dinsəl çeşidlilik yox sayılmaqda və sistem bu çeşidliliyi ortadan qaldırmaq üçün azınlıq olan farsların dilinə dayalı eyitim sistemilə çeşidliliyi ortadan qaldırmayı amaclamaqdadır, iranda Eyitim sisteminin amacı bireylərı çağdaş bilimlər və karaktersəl olaraq yetişdirmək yerinə fars əkinci və kültürünə dayalı bir ulus, bir dil və bir kimlik yaratmaq üçün qullanılmaqda. Iran’da bu çeşidliliyə rağmən azınlıq olan farscanın ölkənin tək Turğalı dil olması və Anadildə eyitimin bütünlüklə yasaq olması açıqca iran devlətinin çeşidliliyə verdiği önəm və dəyəri göstərməktədir. Bir çox bilimsəl və tərəfsiz bilgi və bəlgəyə görə iran sınırlarında bulunan Türklər azınlıq yox bəlkə bir çoxunluq və bir devlətsiz Ulus olaraq farsları kimi azınlıq tərəfindən yönətilməsi və sömürülməsi ön çıxmaqdadır. 

Bireysəl olaraq Türkiyə devlətinin son yüz il içində iran sınırlarındaki Türklərın Asimilasyonunda büyük etgisi olduğunu düşünməktəyəm, Türkiyə devləti öz iç sorunlarını gündəmə gətirməmək və çözmək yerinə iran kimi Türkiyədən sonra dübyada ikinci büyük Türk nüfusuna sahibn coğrafiyanı unutmuş və unutdurulmuşdur. Türkiyə devləti illər bundan öncə Urmiye, Batı Azərbaycan və iranın hər bir yerində Türkcənın gəlişməsı və eyitimi üçün bir istəyivə diləyi ola bilirdi ancaq olmadı, irandakı Türklərın Türkiyənən siyasal yox ancaq əkincsəl və dilsəl olaraq daha doğru düzgün bir tutum sərgiləməyini diləməktidirlər.

Türkiyə Başkonsolosu istəyi dışında irandaki Türklərın devlətdən dilsəl ayrımçılığa son vermək üçün istəkləri irannın gənəlində Türkcənin Tuğralı və eyitim dili olmasıdır və bu olay Anaysal güvəncə altına alınmalıdır.

Ardını Oxu - ادامه »

Türk Dili Akademisi İmza Kampanyası Neden Başlatıldı ve Neyi amaclayır?

Iran Seçkilərində Həsən Ruhani Təbriz, Urmiye, Ərdəbil vs kimi Türk şəhərlərinə gəldiği zaman olası başxan Seçildiği zaman “Türk Dili Akademisi” açacağını söz vermişdi və Seçildikdən sonra bir neçə Türk eyləmçi bu vədəni yerinə gətirmək üçün sanal ortamda bir imza kampanyası başlatmışlar. Indiyədək bu imza kampanyasından 2000 üzərə imza toplanmışdır, bu işin arxaslında olan yönəticiləri Türk Dili imza kampanyası başlatma nədənlərini və nəyi amacladıqlarını bir balaca dəyərləndirmədə açıqlamışlar.    

Bu kampaniyanı başlatmanın neçe neden ve amacı vardı:

1-Demokratik faaliyet temrini ile ilgili,

2-Türk dil akademisi ile ilgili

3-Milli kimlikle ilgili

----------------------

1- demokratik faaliyet

a-Bizde devletden toplu telebler isteme- motalebate Genel- kültürü bir ortadoğu ölkesi olaraq zeyifdir. Bu kampanya bir toplu teleb deneyimi idi.

b-Bizde meqamlardan seçim ve'delerinş te'qib etme ve onlardan iş başına gelenden sonra hesab sorma geleneyi yoxdur. Bu kampanya bele bir geleneyi oluşdurmanı amaclayırdı.

c-çağımızda sosyal mediya ve internet iki yuxarıdakı amacları gerçekleşdirmek üçün olanaqlar sağlayır. Bu kampanya bu modern aracları qullanmanı öyrenmeye kömek edir: petition oluşdurma, imza toplama, kampanyanı te'qib etme...

2-Türk Dili qurumu ile ilgili

a-Birinci amac Türk Dili Qurumu ve onun qurulmasının gerekliliyini iranın siyasi gündemine daşımaqdı.

b-İkinci amac, bele bir isteyin istendiyini tarixe geçirtmek ve sebt etmekdi. İndiyedek İranda Türk Dili qurumunun qurulması üçün geniş çaplı bir xalq isteyi olmamışdı.

c-Ruhaninin tebliğatında bu qurumun qurulması haqqında ve'dler vardı. Ne qeder bu ve'dlerin gerçekleşme ehtimalı az olsa da, bu ve'dlerin gerçekleşme ehtimalını artırma başqa bir amacdı.

d-Ruhani öz tebliğatında azeri dili ferhengistanından danışmışdı. Bir amac da Türk yerine azeri resmi devlet terminolojisine e'tiraz idi.

e-Türk xalqı özü bile Türk Dili qurumunun ne olduğu, hansı görevleri olduğu ve ne işler görebileceyi haqqında bilgisizdir. Bir amac da, Türk dili qurumunun görev ve işleri haqqında Türk xalqı hetta bütün İranlı ve farslara bilgi vermekdi.

f-Başqa bir amac, farslardan ve Türk olmayan başqa milletlerden Türk dili qurumu kimi mentiqli ve medeni bir isteye destek qazanmaq, fars ultranasyonalistlerden ılımlı ve demokrat farsları ayırmaqdı.

3-Türk milli kimliyi ile ilgili

a-İndiye dek iranda yaşayan bütün Türk xalqı adına bir umumi teleb istenilmemişdi. Bu ilk siyasi telebdir ki bölge, lehce, tayfa ferqi gözetmeden Türk xalqı ve Türkce dili adına istenmişdir. Yanı amac, bölgecilk, tayfaçılıq ve lehceçiliyi aşmaqdı.

b-Son yüzilde paniranist ve irançı Azerbaycançılar ve son seksen ilde istalinist Azerbaycançılar bizim siyasi ve ferhengi heyatımıza müsellet olup, bütün siyasi ve ferhengi eylemlerimizi ya doğrudan onlar başlatmış, ya da başladılanlara sonradan müsellet olup onları münherif etmişlerdir. Bu kampanya ilk kampanyadır ki Türk xalqı, Türk milleti ve Türkceye inananlar kilasik Azerbaycançılardan Özgür olaraq başlatmış ve yönetmişler. Bu eylemden sonra bu hereketin yanı Türkce ve Türk milli kimliyine inananların Özgür eyleme girmeleri yayılacaqdır. Bu eylem bu baxımdan tarixi öneme sahibdir.

c-Bu eylemin bir amacı da iranda yaşayan Türk dilliler ve özlerini Türk bilenlerin arasında ortaq milli duyquları teqviyet etmek ve eyni millete aidiyyet duyqusunu güclendirmek idi. Başqa deyişle Türk xalqının milletleşme sürecine kömek ve onu yeyinleşdirmek idi.

d-Bu kampanyanın başqa bir amacı kimlerin Türk dili qurumuna qarşı olduqlarını, daha da deqiq desek, paniranist Azerbaycançılar ve istalinist Azerbaycançıların iç üzünü qamu oyuna sergilemekdi. Gözlediyimiz üzere, bu kilasik azerbaycançılar paniranistlerle ses sese verip Türk dili qurumuna qarşı çıxdılar. Bu da onların tarixi görevlerini, yanı farslarla birleşip Türk milletimizi hemişe daldan vurma adetlerini ortaya çıxardı.

e- bu kampanyanın başqa bir amacı, Türk xalqının dilsel isteklerinin mentiqli ve gerçekçi yol xeritesini, ki Türkceni qorumaqla başlar, ortaya qoymaq ve gerçekdışı aşırı şuarları marjinalize etmekdi.

f-en son amac Türk xalqına inananlarla istalinist azerbaycançılar ve paniranist azerbaycançıların inandıqları millet ve dillerin ap ayrı olduğunu göstermekdi. Nece ki onlar Türk dili yerine olmayan azeri dili ve azerbaycan türkcesi lehcesi ferhengistanını istediler. Yanı ortada üç ferqli millet ve üç ferqli dile inananlar vardır: demokratik Türkçülerin Türk milleti ve Türkcesi, İstalinist azerbaycançıların Azerbaycan milleti ve Azerbaycancası ve paniranist azerbaycançıların azeri qovmu ve azericesi.

əyər sizdə indiyədək iran’da Türk Dili Akademisi Quruluşuna dəstək olmayıbsız və bu dilsəl hərəklətə dəstək olmaq istəyirsiniz, bu bağlantıdan gedib və petitioni imzalayaraq bu hərəkətə dəstək ola bilərsiz.

Ardını Oxu - ادامه »

Türk Yayınevlerine Tehran’dan bir yeni Yasaq

Güney Azərbaycan: iran devləti Türkcəyə Uyğuladığı 100 ilik Sansür və Basqıya bir yenisini əkləmış oldu.
bu il Tehran’da düzənlənən Kitab Sərgisində iran devlətinin gətirdiği görünməyən yasaq nədənilə Türk Yayınevləri qatıla bilməyəcəklər.
Hər il bu aylarda Tehran’da kitab Sərgisi düzənlənməktədir və iranin bir çox yerindən bu kitab sərgisini qatılanlar olur, ən çox sərgidə Yayınevlərı öz yeni çıxardıqları kitablari və çalişmalarini oxuyuculara sunarlar ancaq ilginç olaraq iran islam devlətinin tarixində Türk yayınevlərinin bu sərgidə qatılmasına izin verilməyib.
Güney Azərbaycan və iranin başqa Türk bölgələrindən bir neçə yayınevi bu kitab sərgisində qatılmağa aylar öncə bildirmişdir ancaq iran devlətinin qonuila ilgili sorumluları sərginin açilişina bir neçə Gün qalmasıla birlikdə Türk yayınevlərinin Sərgiyə qatılmasına yasaq gətirmişlər.
Hələ iran devləti medyasi Türk yayınevlərinə gətirilən yasaq haqqında dışarıya bilgi verməməktədir ancaq iran’da Ulusal Türk oyanışının daha iləriləməsi və hər keçən gün daha güclənməsi bu yasağın ən önəmli nədəni ola bilir.
Bu yasaqla birlikdə iran’da Türkcə ən azı 25  - 35 milyon Türkün Anadili olmasına rağmən Eyitimi və heç bir alanda qullanılmasına izin verməməklə birlikdə zorunlu olaraq iran devləti Türklərə farsca eyitimi zorlamaqdadır, Ötə yandan iran devləti illərdir Türk kimli və Türkcəyə Qarşı hər türlü Asimilasyon, Basqı, Aşağılama vs əsirgəməməktədir ancaq milyonlarca insan Özünü Türk və Dilini Türkcə olaraq tanımlamaqdadır. 

Ardını Oxu - ادامه »

Türk milletine inanmayan Azerbaycançıların vizyonsuzluq ve çelişgileri

Méhran Baharlı

S. B. bir yorumunda béle bir cümle işletmişdir: “Güney Azerbaycan milli herekatı ne Türk qarşıdı ve Türklüye alerjisi olan kökdenkomunist "GUYA" Azerbaycançıları qebul edir nede ki viziyonsuz, dövletleşme qonusunda çelişkiler yaşayan ve bağımsızlığı qebul etmeyen sözde Türk ""xalqının"" savunucularını qebul edir”.

1-Artıq şexler ve quruplar, öz düşüncelerini tanımlamasında oybirliyi bulunmayan soyut “Günéy Azerbaycan milli hereketi” adına déyildir, özlerinin somut görüşleri diye ileri sürmelidirler.  İranda her yérde Urmuda, Zenganda, Komicanda, Sunqurda, Mencilde, Baharda, Qorvada, Qezvinde, Savucbulaqda, Firuzabadda, Feridende, Bocnurda, Deregezde .... özünü Türk bilen ve Türk adlandıran insanlar öz kimlikleri, öz dilleri, öz târixleri, öz kültürleri ve öz sorunları ile ilgilenmeye ve bunlar haqqında bilinclenmeye başlamış ve bu bilinclenmeye orantılı olaraq - ferqli düzéylerde olsa bile- siyâsi éylemlere girişmekdedirler. Bu, bir Türk oyanışı, özüne qayıtması ve dirçelişidir. İndi bir sıra sexsler bu Türk kitlenin bir bölümünün bu oyanış hereketini kéyfi olaraq “günéy Azerbaycan milli hereketi” adlandırabiler. Başqası da bu oyanışını, hara olduğu üzerinde bile icma bulunmayan Günéy Azerbaycanla sınırlı görmeyip, gérçekci bir yaxlaşımla İranda yaşayan Türk étnosunun bir bütün olaraq milli bilinclenme hereketi görürebiler. Ancaq bunlar, tercih édilen ferqli baxış açılarından elde édilen gözlemlerdir ve béle de ileri sürülmeleri gerekmekdedir. Zâten şexsler ve qurupların öz adlarına déyil; ne olduğu belli olmayan, heqiqi ve huquqi kimliyi bulunmayan Günéy Azerbaycan Milli Hereketi adına danışması, siyâsi açıdan olqunlaşmama ve déneyimsizliyin belirti ve qanıtıdır. Dolayısı ile S. B.`ın yorumunda Günéy Azerbaycan Milli Hereketi “idéolojisi” ile “qebul édip étmedikleri”  diye sunduqları, dibde onun şexsinin belli qonularda ileri sürdüyü düşüncelerin ötesine géçemez.

2-S. B. Türk xalqını savununanlar haqqında béle yazır: “viziyonsuz, dövletleşme qonusunda çelişkiler yaşayan ve bağımsızlığı qebul etmeyen sözde Türk ""xalqının"" savunucularını ...”. Bu temelsiz iddianın tersine, Türk xalqını savunanlar ne vizyonsuzdurlar, ne dévletleşme qonusunda en kiçik bir çelişgileri vardır, ne de bağımsızlığı redd édirler. Tersine İranda Türk milletinin qurtuluşunu, onun dévletleşme ve gérçek anlamda bağımızlığını sağlayabilecek, çelişgi içermeyen tek vizyonlu düşünce, S. B.`ın bu “Sözde Türk xalqını savunanlar” dédikleridir. Öte yandan son seksen ilde görüldüyü ve tecrübe ile defelerle qanıtlandığı kimi, kilasik Azerbaycançılıq, Türk xalqımızı bölen ve kimliksizleşdiren; milletleşmeme, dévletleşmeme ve bağımsızlaşmamasını qarantileyen; géçmişi olmadığı kimi geleceyi de olmayan vizyonsuz, çelişgiler yumağı olan bir düşüncedir.

Sözde Türk xalqı? İranda Kürd xalqı, Türkmen xalqı, Beluç xalqı ve .... başqaları kimi, Türk xalqı da bir gérçeklikdir. Türk milletini danan kilasik Azerbaydançılar, istiqlalı onun üçün alacaqları xalqın doğru adı ve gérçek kimliyini bile bilmirler ve işqalçı Sovyét koloniyalizminin yaratdığı Günéy Qafqazyalı bir milli kimlik ve millet olan Azerbaycanlı`nı özlerinin milli kimliyi ve milleti ile deyişik salırlar. Zâten Türk xalqının varlığı ve bütünlüyüne inanmayanın ve öz milletlerinin adına sayqısızlıq édenlerin, vizyonlu olması da önemsiz ve deyersizdir, dévlet ve bağımsızlıq istemesi de.

Kim vizyonsuzdur? İndiki durumda tek vizyonsuz olan düşünce sâhibleri, Günéy Azerbaycanın istiqlalından danışan kilasik Azerbaycançılardır. Yuxarıda da söylendiyi kimi bunlar, sözünü étdikleri istiqlalı onun üçün alacaqları xalqın doğru adı ve gérçek kimliyini bile bilmirler ve işqalçı Sovyét koloniyalizminin yaratdığı Günéy Qafqazyalı bir milli kimlik ve millet olan Azerbaycanlı`nı özlerinin milli kimliyi ve milleti ile deyişik salırlar. Veten diye üzerinde quracaqları topraqların hara olduğundan xebersizdirler ve bunun İranın quzéybatısında bütün Türk topraqları olduğunu danırlar. En kötüsü de bu istiqlalı, istiqlala qavuşmuş tek bir milli mucadile örneyi bulunmayan Ortadoğu kimi bir yérde, hansı yolla ele getirecekleri haqqında en kiçik bir ip ucu bile yoxdur. Eceba belirsiz bir târixde ve daha belirsiz bir yöntemle İran`a démokrasi gelenden sonra démokratik référandumla mı bağımsız olacaqlar? Yoxsa Günéy Azerbaycanlı milletlerini? Fars milleti ile üz üze getirdikden sonra bir iç savaş yaradıp ve Birleşmiş Milletlerin mudâxilesini mi qarantileyecekler? Ya da Birinci Dünya Savaşında Osmanlı ve İkinci Dünya Savaşında Rusyanın yapdığı kimi, qonşu dévletlerden biri, örneyin Türkiyenin ordusu İran`a girip onlar üçün bağımsız bir dévlet mi quracaq? Belke de Batı ve İsrailin İran`a saldırmasından sonra, ya da sâhib olduqları PKK kimi silahli bir gücle Günéy Azerbaycanı konvansiyonél veya gérila savaşı sonucunda mı qurtaracaqlar?

Sâde ve dözümsüz kilasik Azerbaycançı aktivistler: Eceba kilasik Azerbaycançıların bu séçeneklerin her biri ile ilgili, qısa, orta ve uzun ve`deli taktik ve istiratéjileri var mıdır? Mence yoxdur. Çünkü bu amacları gérçekleşdirmek üçün ilk önce milli şuura sâhib bir Günéy Azerbaycan Milletini? yaratmaq ve herekete géçirmek, öte yandan bu amaclara zemin yaradacaq iç ve dış qoşulları hazırlamaq gerekir. Bunun da önqoşulu, Türkce oxul ve Türkce éyitim görmüş bir quşağın var olmasıdır. Ancaq dözümsüz ve sâde kilasik Azerbaycançılar, ilk başdan yanlış yola sapmışlardır. Onlar Türk milletini sözde sayır ve onun yérine xeyal ürünü olan Azerbaycan milleti ile uğraşırlar. Artı, onların béle qarmaşıq zemine hazırlama, qısa ve`de, orta ve`de` uzun ve`de ... kimi qavramlarla işleri yoxdur. Onların özlerinin dédiyine göre, “qısa vede, orta vede ve uzun ve`de tek pılanları vardır, o da istiqlalıdır”. Vizyon bu ise, doğrudur, sözde Türk xalqını savunanlar gérçekden ve kesinlikle vizyonsuzdurlar!

3-Türk milletinin Dévletleşme ve Bağımsızlığı: Sözde Türk xalqını savunanların, Türk xalqının dévletleşmesi haqqında en kiçik bir çelişgileri yoxdur. Türk xalqı uzun ve`dede ne tek İran`ın quzéy batısında, belke yaşadığı öteki iki Türk Milli Bölgesinde de (Qaşqayurd, Afşaryurd) öz milli dévletlerine sâhib olmalıdır ve olacaqdır. 

a-Orta ve`deli istekler: İranda Türk adında bir millet yaşayır. İran dévleti Türk milletinin milli varlığını ve milli haqlarını danır. Dolayısı ile İranda bir Türk Sorunu vardır. Türk Sorunun çözümü, İran dévletinin anayasal olaraq Türk xalqının milli kimliyini tanıması ve Milli Haqlarını qebul étmesiyle başlar. Milli haqlar veya istekler qısa, orta ve uzun ve`deli isteklerden oluşur. Türk xalqının yaşadığı bölgelerde veya Türk Milli Bölgelerinde Özünü Yönetme Haqqı, milli isteklerden biridir. Özünü Yönetmenin misdaqı, Orta ve`dede Türk xalqının özünü belediyeler düzéyinde yönetmesi, uzun ve`dede ise milli dêvletini qurmasıdır.

b-Uzun ve`deli istekler: Bu dévletlerin ve özellikle İran`ın quzéybatısında Téhran-Erak-Sunqur`dan başlayan ve Türkiye Cumhuriyeti -Azerbaycan Réspublikası sınırlarında biten alanda qurulacaq Türk milli dévletin durumunu ise, fédéral mı olacaq yoxsa bağımsız, Azerbaycan Réspublikası, yoxsa Türkiye Cumhuriyeti ile mi birleşeceyini, veya tek başına bağımsız bir dévlet olaraq yaşayacağını, o zamanın iç ve dış qoşulları belirleyecekdir. İç qoşulların bir néçesi Türk xalqımızda milli bilinclenme ve oluşacaq bağımsızlıq isteyinin derecesi, İran`ın başa başına sepelenmiş Türk xalqımızın tek bir Türk milleti olaraq güclenmesi, siyâsi qurupların onu herekete géçirebilme yéteneyi, .... dış qoşullardan bir néçesi de qonşu, bölgesel ve qlobal güclerin bu isteye yaşıl ışıq yaxması, bu doğrultuda aralarında bir sinérji oluşması, İran dévletinin zeyiflemesi, Türk siyâsi quruplarının bu qoşulları uzmanca ve amaca uyqun qullanabilmesi ve .....dir.

c-Qısa ve`deli istekler: Ancaq bu Orta ve Uzun ve`deli istekleri gérçekleşdirebilmek üçün, daha önce qısa ve`deli istekler elde édilmiş olmalıdır. Onlar nelerdir? İran dévletinin anayasal olaraq Türk milletinin varlıq ve milli kimliyini- olduğu kimi ve Türk olaraq- qebul étmesi, Türkcenin anayasal olaraq ölke çapında resmi édilmesi, İranın quzéybatıısında bütün Türk bölgeni qapsayacaq ve véto haqqında sâhib olan bölgesel parlaméntin qurulması. Bunlar gérçekleşdirilenden sonradır ki uzun ve`deli istekleri dillendirme anlamlı ve gérçekçi olar. Yoxsa yurddışında néçe neferin istiqlal istemesi ile İran dévleti kimi Ortadoğulu bir dévlet parçalanmaz. Sırf istiqlal istekleriyle Ortadoğu dévletleri parçalanıp millletler bağımsız olabilseydi, Qibris`de Türkler; Iraq, İran, Suriye ve Türkiye`de Kürdler, Gürcüstan`da Osétinler, Rusya ve Qafqaz`da Çéçenlerle Tatarlar, Pakistan`da Beluçlar, hetta Filistinliler ve Keşmirliler ..... kilasik Azerbaycançıların bu nüsxesini çoxdan işletmiş ve bağımsız olmuşlardı.

Özetle: Türk xalqının kimliyi ve haqlarını savunanların düşüncesi, Türk xalqını sözün gérçek anlamında qurtaracaq, onu milletleşdirecek, üzerinde yaşadığı topraqları vetenleşdirecek, burada milli dévletini quracaq tek düşüncedir. Bu düşünce söylenen amacları gérçekleşdirmek üçün qısa, orta ve uzun ve`deli istekleri içeren yol xeritesine sâhibdir. Öte yandan kilasik Azerbaycançılığın her çéşiti, bunları yapmaqdan âcizdir. Bunu kilasik Azerbaycançılığın son seksen ilde ne Türk xalqının milletleşmesi, ne Türk topraqlarının vetenleşmesi ve ne de dévletleşmesinde ileriye doğru qalıcı héç bir şéy yapamadığı ve her açıdan iflas étmesi gösterir.

Ardını Oxu - ادامه »

Ağev Petişınlerinde işletdilen Terminoloji ve Sunulan Siyasi Söylemler

Umud Urmulu:
Sıralanan qonular dışında məncə:
Türk Xalqini Azınlıq göstərilməsi, bizi dünya çapında bəlkə bir Azınlıq olaraq azınlıq haqqlarını əldə etməsi çabası kimi reklam edə ancaq bizim gərçəkdə çoxunluq olmamız iran dövlətinin bir azınlıq olaraq çoxunluğa hökm etməsini gizlətməktədir və yanlış tutumdur.
bu Pətişının olumlu - olumsuz etgilərinin yanı sıra gərçək anlamında propaganda və reklam dışında bizim hansı yol xəritəmizi içərməktədir? bugün Refranndum olursa millətin nə diyəcəği yetişdirdiğimiz sayısızca pan iranist, mərkəziyyətçi, ekonomik, siyasal, oyanış Türk toplumun bağları və minlərcə etgəni gözə alaraq imkanli mi yoxsa imkansiz? Refrandum istəyi bizim kimi Toplumsal - Ulusal hərkətələrdə ilk- orta yoxsa son seçənək olaraq isənilir? özəliklə bölgə və dünyada bizim kimi hərəkətləri göz önünə alaraq Basquelilar, Catalanlar, bölgədəki kürdlər vs ilk olaraq öz kimlik və dillərini rəsmi olmasını istəmişlər və istəməktədirlər yoxsa Refrandumu?(toplmunun ayrışmasına zəmin hazirlamaq gərək, dışarıda oturanlar durumun fərqində dəyil, məncə bugün refrandum olursa irandaki Türklərin yarısı yox yarısından çoxu iranda qalmağı seçər). 

Ağev Petişınlerinde işletdilen Terminoloji ve Sunulan Siyasi Söylemler
Méhran baharlı
Sözümüz
Son dönemde Azerbaycanla ilgili Ağév`e xetâben néçe Pétişın yayınlanmışdır. Bunlardan biri de (Recognize that the İslamic Government of İran is violating the fundamental rights of İran`s Azerbaijani ethnic minority) adlı bir pétişındır. Bu pétişının, benzeri bir çox girişim kimi olumlu ve olumsuz yönleri vardır.

Pétişınların olumlu yönleri:
1-Bu pétişın tek bir şexs terefinden hazırlanmışdır. Bu da günümüzde biréysel girişim ve yaradıcılığn ne denli önemli, étgili ve başarılı işler görebileceyini göstermekdeir.
2-Bu pétişın, téknoloji ve bilişim çağının sunduğu sonsuz olanaqların Türk xalqımızın sesini dünyaya ulaşdırmasındakı önemini ve hamıya qolayca erişebilirliyini bir daha göstermekdeir.
3-Bu pétişın doğrudan Ağév`e xetaben yazılmışdır. Bu önemlidir, çünkü Fars toplumu terefinden Türk milletinin doğrudan uluslararası güc merkezleri ile iletişim qurmasına qoyulan tabunu héçe sayır ve Türk aydın ve aktivistlerde bu qonuda oluşdurulan çekingenliyi ortadan qaldırmağa yardım édir.
4-İranda yaşamaqda olan Türk milletinin Türk Sorununu çözmek uğrunda başlatdığı savaşımın, uluslararasılaşmazsa en kiçik bir başarı şansı yoxdur. Bu ve benzeri girişimler, Türk Milletinin sesini dünya qamuoyuna ulaşdırması ve Türk Sorunun uluslarasılaşmasına kömek édebiler.
5-Bu pétişın özellikle yurddışındakı bir sıra Türk aktivistler arasında birlik ve dayanışma duyqularının yaranması ve berkişdirilmesinde étgili olmuşdur.
6-Bu ve benzeri pétişınlar birer siyâsi éylem olaraq, görece déneyimsiz sayılan Türk siyâsi aktivistlerin déneyim qazanması ve Türk xalqının milli démokratik haqları uğrunda başlatdığı hereketin taktiksel olqunlaşmasına yardım éder
7-Her bir pétişının hazırlanması, xalqa imza üçün sunulması ve ilgili merkezlere gönderilmesi, bir siyâsi éylemdir. Bu açıdan da hereketsizlik dönemlerinde özellikle yurd içinde olan Türk aktivislere moral ve umut vérip onların aktivleşmesini körükler…..
Sorunlu yönler

1-Her hansı bir siyâsi éylem ve sosyal girişim, onu tasarlayan ve yöneten şexs, qurum, hörgüt veya derneyin adı ile yapılmalıdır. Çünkü bu éylem ve girişimlerde işledilen términoloji ve siyâsi söylemler, tekce onları hazırlayan ve onları uyqun görüp destekleyenlere âiddir, bütün Türk xalqı ve ona mensub insanlara âid déyildir. Şexsler ve hörgütlerin öz görüşlerini bütün Türk xalqı ve Azerbaycan Milli Hereketi kimi yuvarlaq qavramlar adına ileri sürmeleri, gérçekleri yansıtmadığı üçün insanların doğru bilgi édinme haqqı ile çelişmekde, ayrıca étik açıdan da doğru déyildir.
2-Bütün Türk xalqı ve belli bir ölkede yaşayan Türk topluluğun hamısının adına yayınlanmaq istenilen metinler, démokratik ilkeler ve kültürü gereyi, onu hazırlayanların adı belirtildikden sonra, qarşı ve ferqli görüşleri almaq ve metnin üzerinde icma-konsénsus oluşdurmaq üçün, mentiqli bir süre qamuda tartışılmaya açılmalıdır. Metin, üzerinde icma oluşursa belli bir topluluq adı ile, icma oluşmaz ise de tekce onu hazırlayanların adı ile yayınlanmalıdır.
3-Bu pétişından sonra ne İran dévleti orada istenilen istekleri derhal qarşılayacaqdır, ne de Ağév bir gécede bu isteklerin savunucusu halına gelecekdir. Bu kimi éylemler eslinde daha çox pıropaqanda, bilgilendirme ve dayanışma yaratma éylemidirler. Bu éylemin işlevi de daha çox Türk xalqı, milli kimliyi, milli haqları ve istekleri haqqında uluslararası qamuoyuna ve güc merkezlerine bilgi sunmaq ve Türk milli meselesine aktuallıq qazandırmaqdır. Bundan dolayı işledilen términoloji ve ileri sürülen söylemler, son derece önemlidir ve onların dillendirilmesi ve kelimeler halına tökülmesine, yazılan metnin istenilen amacların doğrultusunda olup onlara zerer vérmesin diye, olağanüstü titizlikle yanaşılmalıdır.
4-Bu petişının işletdiyi términoloji ve sunduğu siyâsi söylemde belli sorunlar vardır. Burada milletimizin adı “Turk” yérine “Azerbaijani” ve dilimizin adı “Turkish” yérine “Azerbaijani Turkic” adlandırılmış, xalqımız démoqrafik olaraq çoxunluq olduğuna reğmen bir étnik azınlıq olaraq gösterilmişdir. Ayrıca  Türk milletinin temel dilsel isteyi olan “Türkcenin anayasal olaraq ve ölke çapında resmi édilmesi” İsteyi görmezden gelinip, onun yérine yüz il bundan qabağın İsteyi olan “anadilde tehsil” temel istek kimi gösterilmişdir.

Milletimizin milli adının Azerbaijani diye sunulması:
İranda Azerbaycanlı-Azerbaijani diye bir étnik veya milli qurup, milliyet veya millet yoxdur. Türk milleti vardır. Bir sıra xâricde yaşayan siyâsi aktivist, Türk xalqının milli ad ve milli kimliyi olan Türk ile inadlaşmaya ve öz milletlerine sayqısızlıq étmeye son vérmelidirler:
1-Azerbaijani veya Azerbaycanlı Sovyêtlerde 30lu illerde Günéy Qafqazya özlellikleri temel alınaraq İstalin hâkimiyyeti terefinden yaradılmış yéni milli ad ve yéni milli kimlikdir. Bu millet yaratma pırojesi veya milletleşme süreci, biz İranda yaşayan Türk xalqının içinden géçdiyi milletleşme sürecinden büsbütün ferqlidir. İranda yaşamaqda olan ve milli kimliyinde Ortadoğu, Günéy Qafqaz ve Kiçik Asiya çalarları var olan Türk milleti, Sovyétlerin parçası olmamış, ona İstalin-Sovyétler höküm sürmemiş ve İranda Rusiya Komunist Partisinin merkezi otoritesi demir yumruqla Azerbaycanlı diye bir milletleşme ve millet yaratma süreci başlatmamışdır. Bundan sonra da İranda Azerbaycanlı diye bir milli qurupu yaratmaq isteyen güclü bir merkezi otorite ve irâde var olmayacaqdır. Bizde, Türkiyede olduğu kimi, târixin doğal sürecinde eski Türk qovmu veya étnisitesinden gelişerek, Türk milleti ortaya çıxmış ve İranda Kürd, Beluç, Lor, Türkmen, Fars milletleri oluşduğu kimi bir de TÜRK milleti oluşmuşdur. Zaten İran`ın toplumsal dili ve siyâsi edebiyatında “Fars, Türk, Ereb, Kürd, Türkmen, Beluç …..” qalıbını içeren bir çox déyimin varlığı da, İranda Türkmen, Fars, Kürd, ….. cergesinde olan bir de Türk milleti veya Türk milli qurupunun varlığını gösterir.
2-Azerbaycanlı étnik-milli adı, İranda ve özellikle İranın quzéybatısında Türk Milli Bölgesinde yaşayan Türk milletimizi iki Azerbaycanlı olan (Qerbi Azerbaycan, Şerqi Azerbaycan, Erdebil ve Zengan) ile Azerbaycanlı olmayan (Hemedan, Qezvin, Merkezi, Elburz, Qum, Téhran, Kürdüstan, Kirmanşah, Gilan ostanlarında yaşayan) Türk kitlesine bölüp parçalayır. Bu da en başda İran`ın koloniyalist siyâsetlerine xidmet édir. Yurd dışındakı bir sıra Türk activist, İran dévletinin Türk xalqımızı bölüp yox étme siyâsetleri ve términolojini yaymağa son vérmelidirler.
3-Bu pétişında İstalinist términoloji, örneyin Azerbaijani yérine Turk ve Turkish yazılsaydı, Hemedanlı da, Merkezi ostanlı da, Qezvinli de, Savalı da, Qumlu da, Savucbulaqlı da, Abyékli de, Bicarlı da, Sunqurlu da, Mencilli de, Yasukenli de, hetta İranın ortasında Feridenli ve Samanlı da, İranın günéyinde Firuzabadlı ve Ebülverdli de ve İranın quzéydoğusunda Bocnurdlu ile Deregezli Türk de, hamısı éyni milletin biréyleri olduğunu hiss éderek ve özlerini pétişında görerek, ona imza atardı. Ancaq Türk xalqının adlını çekmeyen bu pétişın, işletdiyi térmonoloji ile Türk xalqı arasında birlik yaratmaqdan âciz bir siyâsi éylemdir.
4-İngilizcede işledilen Azerbaijani kelimesi Farsca –i soneki ile yapılmış, Fasca bir kelimedir. Bir sıra siyâsi aktivistin Türk xalqımızı uluslararası toplum ve edebiyatda Farsca bir kelime ile adlandırması, Türk xalqını  aşağılayan bir davranışdır ve bizim milli kimliyimize dönüş hereketimiz ve Fars sömürgecilikden qurtulma savaşımızla çelişmekdedir.
5-İranda Azerbaycanlı, Azerbaycan coğrâfiyasında yaşayan her kimse démekdir. Bu ad, Azerbaycan coğrâfiyasında yaşayan Türk, Fars, Kürd, Tat, Talış, Érmeni, Asoru, Yehud, … hamısının ortaq coğrâfi adıdır. Ancaq Azerbaycanlı kesinlikle milli-étnik bir ad ve kimlik déyildir. Dolayısı ile Azerbaycanlı-Azeraijani, söz qonusu İran ise, étnik-milli ad ve kimlik olaraq qullanılabilmez. 
6-Azerbaijani-Azerbaycanlı adını Türk milli kimliyi ile birleşdirmek ve bunları Türk milletinin milli adını ataraq onun yérine işletdmek, Türk milletine qarşı yapılan açıq ırqçılıqdır. Kimse ve özellikle yurddışında yaşayan ve belli idéolojileri menimsemiş siyâsi aktivistler, héç bir étnik ve milli qurupun târixen özünü adlandırdığı milli ad ve menimsediyi milli kimliyi deyişdirme haqqı ve yétgisine sâhib déyildir. Bu gobudluq temel insan haqlarına da tersdir. Yurd dışındakı bir sıra Türk siyâsi aktivistler Türk xalqına qarşı ırqçılıq yapmağa son vérmelidirler.
7-Azerbaycanlı, Azerbaycan coğrâfiyasında yaşayanların, milli kökenlerinden asılı olmadan ortaq coğrâfi kimliyidir. Hamının éyni derecede malı olan bu ortaq coğrâfi kimlik adını, Türk olmayanlardan alıp ve tekce Azerbaycanlıların bir bölümünü - özü de çoxunluğu- oluşduran Türk étnisitesine özel étmek, Türk olmayan Azerbaycanlılara qarşı açıq ırqçılıqdır. Yurd dışındakı bir sıra Türk siyâsi aktivisler, Azerbaycanda yaşayan ancaq Türk olmayan étnik quruplara qarşı ırqçılıq yapmağa son vérmelidirler.
8-Azerbaycanlı adını Türklerin bir bölümünün milli adı olaraq işletmek, Türk olmayan Azerbaycanları Azerbaycanlılığın dışına itelemekde ve doğal olaraq onlarda Azerbaycanlılıq duyqusunu yox étmekdedir. Bu da günümüzde Azerbaycan adlanan coğrâfiyada yaşamaqda olan Tat, Talış, Kürd, Fars ve Gilek xalqlarında Azerbaycandan ayrılma isteklerini körüklemekdedir. Onlar, mâdam ki biz Azerbaycanlı déyilik, Azerbaycan topraqları içinde qalmamağımızın da anlamı yoxdur diye düşünürler. Néce ki bu yanlış tutum ve Azerbaycanlını Türk yérine işletme olayı, son dönemde adı géçen xalqlarda güclü anti Azerbaycan ve bölücü hereketler yaratmışdır. Yurd dışındakı bir sıra Türk siyâsi aktivist, bölge xalqlarını Türk xalqına qarşı qışqırtmaq ve sürtüşme-çekişme yaratmağa son vérmelidirler.
Bizim dilimizin adı Azerbaijani-Turkic déyildir, Turkish veya Türkcedir.

Dilimizin Azerbaijani Turkic adlandırılması yanlışdır.
1-Turkic bir diller âilesinin adıdır. Buraya Çuvaş, Yakut, Uyqur, Özbek, Qazaq, Türkmen, Tatar  ….. kimi diller dâxildir. “Çuvaş Turkic” diyende bunun anlamı “Çuvaş” adında ve “Turkic” dilleri âilesine dâxil olan bir dilinin var olmasıdır. “Azerbaijani Turkic” diyende de éyni biçimde bunun anlamı adı “Azerbaijani” olan bir “Turkic” dilin var olmasıdır. Oysa özellikle İranda Azerbaijani diye bir dil yoxdur. Bizim dilimizin adı Türkce veya Turkishdir. Lehce qurubumuzun Turkiye Türkcesine qarışma éhtimalı olan durumlarda ise onu, “East Turkish” veya “Turkish” (Iran-Azerbaijan) kimi adlandırmaq olasıdır.
2-Génel olaraq bizim lehce qurupumuzu veya Batı Oğuzcanın doğu lehce qurupunu, Azerbaycanla özdeşleşdirmek yanlışdır. Çünkü ne bu lehce qurupunun ortaya çıxışı bugün Azerbaycan adlanan bölgede olmuş ve ne de günümüzde yayıldığı alan Azerbaycan adlanan bölge ile sınırlıdır. Türkcenin bu lehce qurupunun çekirdeyi Orta, Günéy ve Doğu Anadoluda ortaya çıxmış ve günümüzde işlendiyi alan da İran`ın quzéybatısında Azerbaycan adlanan ostanların (Qerbi Azerbaycan, Şerqi Azerbaycan, Erdebil ve Zengan) dışında, Azerbaycan adlanmayan ostanlar (Hemedan, Qezvin, Merkezi, Elburz, Téhran, Qum, Kirmanşah, Kürdüstan ve Gilan), habéle İranın ortası, İranın günéyi, İranın quzéydoğusu, Türkiyenin doğusu, ortası ve günéyi, İraq ve Suriye … bölgelerini qapsamaqdadır.

Milli isteklerimiz bütün Türk milletimizin istekleridir, tekce Azerbaycanda yaşayan bölümünün déyil
1-Bizim milli mesele milletimizin milli kimliyini qoruma ve milli haqlarını elde étmekden oluşmaqdadır.  Dolayısı ile burada Türk milli kimliyi ve Türk milli haqları söz qonusudur. Bu da İranda yaşayan bütün Türk milletini ilgilendirir. Türk milli meselesinden yalnız Azerbaycanlıların istekleri ve haqları diye söz étmek, gérçekleri çarpıtmaq ve Türk xalqının Azerbaycan dışında yaşayan bölümlerine sayqısızlıqdır. İstenilen istekler Türk xalqının tekce Azerbaycan bölgesinde yaşayanlar üçün déyil, bütün Türk xalqı üçün istenilmekdedir.
2-Bir sıra yurddışındakı Türk aktivislerin öz xalqları olan dört ostan dışında İranın başqa ostanlarında yaşayan Türk kitlesini, ayrı étnik quruplar olaraq sanması ve onların durumları ve haqları ile ilgilenmemesi, milli bilincden yoxsunluğun açıq belirtisi ve öz Türk xalqlarına yadlıq ve ondan qopuqluğun, Rusiya ve İran dévletlerinin koloniyalist siyâsetlerine yénik düşdüklerinin sonucudur. Bu anlayışın dünya qamuoyuna Türk xalqı haqqında yanlış bilgileri yayması ve yérleşdirmesi ise gérçek bir felâketdir.
3-Milli istekler ve milli haqları dillendirerken Türk xalqının bütününden söz étmemek ve tekce Azerbaycanda, yanı dörd ostanda yaşayan bölümünden söz étmek, siyâsi olaraq da son derece saxıncalıdr. Çünkü bu yanlış anlayış ve tutum, Türk xalqını siyâsi olaraq bölür, Azerbaycanda olmayan bölümünü, ayrı bir étnik antite diye dışlayır. Béle bir adlandırmaya temellendirilen her éylem ve girişim, ilk başda olumlu göründüyünün tersine, uzun ve`dede ne tek xalqımızda birlik yaratmaz, belke Türk xalqını bölüp zeyifleder, bununla da en başda İran dévletinin anti Türk koloniyal siyâsetlerine xidmet éder.
4-Türk Milletinin milli ve dilsel isteklerini tekce Azerbaycanda yaşayanların istekleri diye sunmaq, Türk xalqımızın Azerbaycanda olmayan bölümününün dillendirilen isteklere olumlu baxmasını ve bu isteklerin onun da istekleri olduğunu hiss étmesini engelleyir. Bu da Türk xalqının milli kimlik ve milli haqlarını elde étme ve qoruma uğrunda başlatdığı savaşımı gücsüzleşdirip siyâsi olaraq yénilgiye uğramaya mehkum édir.

İranda yaşayan Türk milleti azınlıq déyildir, görece çoxunluqdur.
1-Görece-nisbi çoxunluqda olan Türk milleti yérine azınlıqda olan Azerbaycanlı étnik qurupundan danışmaq, bir çox açıdan yanlışdır. Bu tutum, en başda var olan démoqrafik gérçekleri çarpıtır ve tehrif édir. Günümüz İranında démoqrafik gérçek budur: Türk xalqı görece çoxunluqdadır.
 2-İranda Türk xalqının azınlıq olduğunu söylemek siyâsi olaraq Türk xalqının gelişdirdiyi taktiksel söylemlere tersdir. Biz İranda Türk xalqının görece çoxunluqda olduğunu iddia édirik. Bununla da bunu qebul étmeyen İran dévleti ve Fars milliyetçilerini, bizim iddiamızın yanlışlığını qanıtlamaq ve İranın démoqrafik gérçeklerini ortaya çıxmasını sağlamaq üçün, uluslararası gözlemciler dénetiminde milli kimlik ve anadil haqqında sorular içeren génel nufus sayımını yapmaya çağırırıq. İndi ise, bir sıra aktivistin her hansı bir direnme göstermeden İran dévleti ile Fars milliyetçilerine boyun eyip, Türk xalqının azınlıq olduğunu iddia étmesi, Türk milli mücadilesini en önemli taktiksel söylemlerinin birinden yoxsun bıraxır.
 3-Be`zileri béle bir savunmada bulunurlar: İnsan haqları alanında bütün étnik quruplar, sayısal olaraq azınlıq veya çoxunluq olmalarına baxmaqsızın, Azınlıq qebul édiler. Bu savunma géçerli déyildir. Çünkü bu pétişına hâkim olan anlayış, tekce İnsan Haqları anlayışı déyildir ve belli bir siyâsi görüş hetta idéolojini yansıtmaqdadır. Bu metin sırf insan haqları ilkelerini temel alsaydı, xalqın özünü adlandırmadığı ve Rusiya Komunist partisinin yaratdığı Azerbaijani milli ad ve kimliyini işletmezdi. Bu yanlış derimin işledilmesinin nedeni, bu metne hâkim olan, bir siyâsi anlayış ve hetta idéolojinin milli kimlik tanımlamasıdır. Dolayısı ile bu metin bir İnsan Haqları metni déyildir, siyâsi bir metindir. Bu üzden de xalqımızın çoxunluq olduğunu, insan haqları términolojisinde olmamasına reğmen vurqulamalıydı.

Temel dilsel istek, Türkcenin resmi édilişidir, andadilde tehsil déyildir
1-Yazıda bizim temel dil isteyimiz olan Türkcenin resmi olunması gerekdiyi yazılmamış, onun yérine yalnız Azerbaijani dilinde éyitim istenmişdir. Oysa Türk xalqının dilsel alanda isteklerinden danışanda en temel istek, Türkcenin İranda, anayasal olaraq ve ölke çapında resmi édilmesi gelmekdedir.
2-Bu qonuda yurd içinde uzun süreden beri icma ve konsénsus oluşmuşdur. Türkcenin resmi édilmesi İsteyi İranda her fürset ve olayda, Baybek törenlerinde, yérel qezételerde, siyâsi toplantılarda, hetta Tıraxtor yarışmalarında döne döne ve sürekli dillendirilen temel bir istekdir. Béle bir isteyin yurddışındakı bir sıra siyâsi aktivistler terefinden, öz siyâsi görüş ve idéolojileri esasında, görmezden gelinmesi ve sansur édilmesi, … qebul édilmezdir.
3-Türk xalqının temel dilsel isteyini, Türkcenin resmi édilmesi yérine, tekce éyitimin anadilde olması isteyi kimi göstermek, yurd dışında bir sıra aktivistin bölgemizde Türkiye, İraq, Afqanistan vs… de cereyan éden gelişmelere uyumlu olaraq oluşdurulan çağdaş Türk milli istekleri ile tanış olmadıqları, ve bu qonuda sorumsuzca öz varsayım ve önyarqıları ile hereket étdiklerinden dolayıdır. Bu da davamlı olaraq Türk xalqının dilsel isteklerinin bunların terefinden çarpıtılıp tehrif olunması ile sonuclanmaqdadır.

Sonuc
1-Bu pétişında milletimizin adı Türk, dilimizin adı Türkce, görece çoxunluqda olan bir millet ve dilsel isteyinin de Türkcenin resmi olması yazılsaydı, onda sorun yox idi. Ancaq söz qonusu pétişında işledilen términoloji ve sunulan söylem bizim milleti yansıtmayır, yanlışdır ve bizim milli çıxarlarımıza da tersdir.
2-Bu pétişının términolojisi Sovéytlerde yaradılan milli kimlik veya İstalinist Azerbaycançılıq términolojisidir. İstalinist Azerbaycançılığın müellifeleri bellidir: Milletin adının Türk déyil Azerbaijani-Azerbaycanlı, dilin adının Türkce déyil Azerbaijani Turkic-Azerbaycanca, sayısal olaraq çoxunluq déyil azınlıq (minority), Türkcenin resmi olmaması ...... Bu términoloji ve söylem, İranda yaşayan Türk milletini bölür, onun milli adı ve milli dilinin adını deyişdirir, démoqrafsini çoxunluqdan azınlığa çévirir ve dil isteklerini eksik gösterir.
3-Bizi uluslararası siyâsi edebiyatda Türk déyil, Farsca Azerbaijani, dilimizi Türkce déyil Azerbaijani Turkic, çoxunluq déyil azınlıq ve dilsel isteyimizi Türkcenin resmiliyi olmayan tanıdan ve tesbit éden bu pétişın, milli kimlik ve siyâsi söylemler açısından ileriye doğru bir addım sayılamaz. Çünkü bizim milli kimliyimiz ve siyâsi söylemlerimizi tehrif édir ve bu tehrifatı dünya siyâsi edebiyata soxur. Bu yanlış términoloji ve siyâsi söylemleri işledenler, bilseler de bilmeseler de İstalinist Azerbaycançlığı, yanı Türk xalqını yox étmek üçün Rusiya Komunist Partisinin yaratdığı ve biz İranda yaşayan Türk milleti ile héç bir ilgisi olmayan bu yéni milli kimliyini, bize tehmil édir ve dünyaya yayırlar. Türk xalqına Azeri ve Azerbaycanlı, Azerbaijani, diline de Azerbaijani, Azerbaijani Turkic démek, onu qurtarmaya yardım étmez. Tersine yox olmasını yéyinleşdirer ve bundan dolayı da uzun vedede İran dévletinin anti Türk ve koloniyal siyâsetlerine kömek éder.
4-Biz yalnız düşmenlerimizi qorxuya salmaq üçün çalışmamalıyıq. Biz Türk xalqımızı qurtarmaq üçün doğru temeller ve sağlam ilkelerden iyne ucu qeder sapmadan çalışmalıyıq. Yoxsa Meşrutede, Milli Hökümetde de düşmenleri qorxuya salabildik. Ancaq Meşrutenin sonucu Ariyaçı Pehlevi diktası oldu ve Azerbaycan Démoqrat Firqesinin ikinci başqanı Paniranist çıxdı. Azerbaycan Démokrat Firqesinin başına gelenler bu açıdan ibretlerle doludur. İstalinist Azerbaycançılığın milli kimliyini menimseyen  Azerbaycan Démoqrat Firqesi daha sonra gédip Paniranistlerle birleşdi, anti Türk Tude Partisinin oyuncağı oldu ve en son da İran sefareti ile işbirliyi yapmaya başladı. Oysa bir zamanlar öldü var döndü yox şuarları vérirdi, hetta Téhranı almaqdan danışırdı. Ancaq bunların hamısı boş laflar idi. Niye? çünkü Türk milletini tanımırdı, Türk milli kimiliyine inanmırdı ve onun adına ve onun uğrunda yola çıxmamışdı. Onlar indiki pétişınlardan çox daha yékesini Birleşmiş Milletlere yazıp yolladılar. Ancaq Türk xalqı onlara destek vérmedi; çünkü özünü, Türk milletini onların términolojisinde, söylem ve günce ve gündemlerinde görmedi.
5-İster Türkçü, ister dinçi, ister Komunist, ister libéral, héç bir siyâsi ve insan haqları aktivisti, Türk xalqının milli adı, dilinin adını, démoqrafik gérçekleri ve siyâsi isteklerini tehrif édemez. Béle sorumsuzca tehrifler, Türk xalqına açıq sayqısızlıqdır ve ona zerer vérer, néceki 80 ildir vérmişdir. Bir sıra siyâsi aktivist terefinden yayılan bu yanlış milli kimlik ve siyâsi söylemlerin düzeltilmesi, uzun bir süre ve emek gerekdirecekdir.
Gérçeye hu!

Ardını Oxu - ادامه »

Türkiye Türkcesinden Etgilenme Oluntusu

Méhran Baharlı
Xalqımızın ve özellikle genclerin qonuşduqları dilde Türkiye Türkcesinden étgilenme ve alıntı yapma olqusu eleşdiri qonusu olup, onu Farscadan alıntı yapma ve Farslara benzeşme ile éyni tutanlar olmuşdur. Oysa İran qaynaqlı Türklerin yurd içinde ve yurd dışında, Türkiye Türkcesinden étgilenmesi, hetta benzeşmesi (asimilasiyonu) ile onların Farscadan étgilenmesi arasında, üzéysel bir benzerlikler var olsa da, temelli ve derin ferqlikler vardır.
Târix bize bunu öyretir:
İran ve Azerbaycanda Türk dili ve Türk edebiyatının çiçeklenme dönemleri, her zaman Batı-Anadolu qaynaqlı ve onun étgisi sonucu olmuşdur. Ne zaman bu qaynaqla bağ qopmuş ve étgi kesilmiş ise, İran ve Azerbaycanda Türk dili ve Türk edebiyatı da qısa sürede düşüş eyilimine girmiş ve çöküntüye uğramışdır.
Néce ki Türkcenin Azerbaycan ve İranda doruqlara ulaşdığı Qaraqoyunlu, Ağqoyunlu ve Sefevi döneminin ilk illeri, Batı-Anadolulu Türklerin doğrudan eseridir. Sefevi dévletinin daha sonra Batı-Anadolu ile bağlarını qoparması ve İranlılaşması, Türkcenin İran ve Azerbaycanda yozlaşmaya üz tutması ve çöküşüne qoşut olmuşdur.
Yirminci yüzillerin başında Qacar İranı ve Rus Qafqasyasında Türkcenin dirçelişi, Osmanlı ile dilsel, edebi ve insâni bağların ürünü idi. İranda Meşrute ve ondan sonra gelen Pehlevilerin Batı-Anadolu kanalını qapatması, Türkcenin yéniden ölüm döşeyine düşmesine neden olmuşdur. Azerbaycan Cumhuriyetinin Sovyétlerşdirilmesi ve Osmanlı-Türkiye ile bağlarının qopartılması da, Türkcenin yozlaşması ve Azerbaycanca veya Azerbaycan Dili adlanan felâketle sonuclanmışdır.
İki gérçeklik tesbit édilmelidir:
a-Xorasandan başlayıp Balkanlarda biten alanda, özünü Türk adlandıran bütün kitlelerin dillleri tek bir Türkik dil olan Türkcenin (Batı Oğuzcanın) lehceleridir (Buraya ayrı bir Türkik dil olan Türkmence dâxil déyildir). Başqa bir déyişle Türkiye Türkcesinin (Batı Oöuzcanın Batı lehcelerinin) bizim Türkceye (Batı Oğuzcanın Doğu lehcelerine) olan munâsibeti, başqa bir Türkik dil olan örneyin Uyqurcanın Türkceye olan münâsibeti kimi déyildir. Bizim Türkce ve Türkiye Türkcesi -yanı İstanbul Türkcesi- bir dilin (Batı Oğuzcanın) iki Batı ve Doğu lehce qurupudurlar.
Türkcenin bir lehce qurupunun (Batı Oğuzcanın Doğu lehce qurupunun) Türkcenin başqa bir lehce qurupundan (Batı Oğuzcanın Batı lehce qurupundan) étgilenmesi ve ondan alıntı yapması, hetta qohum Türkik dil olan örneyin Uyqurcadan étgilenmesinden bile ferqli bir olaydır, qalsın ki Türk xalqını yox étmek üçün İran dévletinin bir arac olaraq işletdiyi ve Türk milletimize tehmil étdiyi, koloniyal bir dil olan Farscadan.
b- Anadolunun doğusundakı lehceler, örneyin Iğdır, Arpaçay, Erzurum, Erzincan, Qars, Ardahan …. lehceleri de Batı Oğuzcanın Doğu lehce qurupunda yér almaqda ve dolayısıyla özümüzünkü ve bizimdir. Éyni lehce qurupunda yérleşen lehcelerin bir biri  ile étgileşiminden daha doğal bir şéy olamaz.
--------

1-Bir dilin lehceleri arasında güclü olanın ötekileri étgilemesinde her hansı anormal bir durum yoxdur. Bir zamanlar bizim dili Türk dévletlerinin başkendi olan Tebriz`in lehcesi étgilerdi, indi ise bilinen bir çox nedenden dolayı İstanbul lehcesi bu İşlevi üstlenmişdir.
2- İstanbul Türkcesinden Türkce kökenli alıntıların dilimize girmesi sorunsuz olduğuna qarşın, Türkiyeden Türkce olmayan kelime ve derimlerin alınması, Azerbaycan Réspublikasından Türkce olmayan kelimeleri almaq kimi sorunlu bir durumdur. Gérçi Doğu Anadoluda târixen işledilen ve Türkce kökenli olmayan sözlerden alıntı yapma, uyqun olmasa dahi, yanlış déyildir.
3-Burada özüne dönüş olayı da vardır. Türkiye Türkcesini menimseme, en azından belli bir kesim üçün, milli kimlik açısından özüne dönüşdür. Bu, héç olmazsa ölçün dilde işledilen sözdağarcığı alanında, yanı bizim lehcede veya Azerbaycan Réspublikasının Azerbaycancasında var olan Erebce, Farsca ve Avropa kökenleri kelimelere qarşılıq Türkiye Türkcesinde eskiden var olan ve ya yénice töredilen Türk kökenli kelimeleri alıntılama, doğru bir davranış ve yararlı bir benzeşimdir.
4-Bizim lehce qurupunu Azerbaycan Türkcesi adlandırma tartışmalıdır ve bizi yanlış yönlere götürebiler. Çünkü bir sıra şexs bizimle Azerbaycan Réspublikasının iç içe olduğumuz iddiâsından hereketle, Azerbaycan adlandırdıqları her şéyi, Azerbaycan Réspublikası ile éynileşdirip ve daha sonra orada, be`zen koloniyal kimliksizleşme sonucunda ortaya çıxan anti Türk sürec ve qavramlara uydurmaq istemekdedirler. Bu iddiâ Erdebil ve Doğu Azerbaycan ostanlarının belli bölgeleri ya da böyük bir bölümü üçün géçerli olsa da, Türk xalqımızın bütünü, örneyin Batı Azerbaycan hetta Zengan ostanı üçün géçerliliyi şübhelidir. Zengandan aşağıya ise héç géçerliyi yoxdur, qalsın ki İranın ortası ve günéyinde yaşayan Türk xalqımız üçün.
5-Bizim quzéyle her şéyimizin bir birine hörüldüyü iddiâsındakı BİZ bölümünün ne olduğu son derece tartışmalıdır. Zengan`ın aşağısındakı Türkce, Türk kimliyi ve .... qonusunda Azerbaycan Réspublikası ile éynilik söz qonusu déyildir. Batı Azerbaycanın bile târixi, xalq kültürü, müziyi, mutfağı ve bu arada lehcesi daha çox Anadolunun doğusu ile iç içedir ve onun uzantısıdır, ne Azerbaycan Réspublikasının. Hemedan, Merkezi ostan ve daha günéye doğru başqa yérlerde de Türk xalqının Azerbaycan Réspublikasının dili ile iç içeliyi ve hetta étnik kimliyinde éyniliyi son derece azdır. Başda bu nedenle ki Azerbaycan Réspublikasında Sovyét döneminde yaradılan yéni Azerbaycanlı milli kimliyi daha çox yérel özellikleri olan bir Günéy Qafqaz kimliyidir. Oysa anılan bölgelerde târix boyunca var olan Türk kimliyi, Kiçik Asiya ve Ortadoğu özelliklerine sâhibdir.
6-Biz`i Türkiyeden ayıran çizgi deqiq tanımlanmış bir çizgi déyildir. Bizim milli sınırlarımız siyâsi sınırlarla örtüşmemekdedir. Yuxarıda da söylendiyi kimi biz Türkiyede de varıq ve bu ölkenin doğusunda yéddi bölge de BİZ`e dâxildir. Türk xalq edebiyatımızda Bakının adı hemen hemen héç géçmediyi halda, Erzurumun adı géçmeyen Türk xalq edebiyatı ürünü çox séyrekdir. Bakı ve Gence bizim üçün ne iseler, Qars ve Iğdır da bize odur, hetta onlardan bize daha da yaxındır. Çünkü Türkiyenin doğusundakı xalqımız en azından milli adları olan Türk`ü, Azerbaycan Réspublikası kimi unutup ve bıraxmamış, tersine ve éynen bizim kimi onu qorumuşdur. Biz indiki zaman kesiminde koloniyal bir milletleşme sürecinden géçmiş ve ona yénik düşmüş Azerbaycan Réspublikasından daha çox, Doğu Anadolu ile milli, insâni ve dilsel bağlarımızı olabildikce derinleşdirme ve génişlendirmeye önem vérmeliyik. Bu bölgenin lehcesinden Türkce kökenli dégileri alma da, bu amaca qulluq éder.
7-Azerbaycan Réspublikasının yazılı ve istandard dili olan Azerbaycanca veya Azerbaycan Dili, bize Fazerice ne ise odur. Bu yapay resmi dili BİZİM adlandırmaq Osmanlıcanı bizim adlandırmaq kimi mentiqsizlikdir. Bizim danışıq dilimizde olmayan Azerbaycan Réspublikasının Péyk, Azarkéş, Serencam, Elâmetdar, Eqvivalent, Resenziya kimi yüzlerce, minlerce Farsca, Rusca ve Erebce kelimeler ve onlardan étgilenen yanlış dilbilgisi qurallarını bizim diye adlandırmaq, öte yandan Türkiyeden alınan Uçaq, Uydu, Belli, Éşit; Bilim kimi Türkce olan kelimeleri Farsca kelimeler ile éşitlemek doğru bir yarqı ve tutum déyildir.
8-Bir qural olaraq Azerbaycan Réspublikasının- ve de Türkiye Cumhuriyetinin- ister dil, ister milli kimlik, ister her hansı başqa bir alanda bizim tek référans qaynağımız diye sunulması -ki génelde Erdebil ve Şerqi Azerbaycan ostanlı kökenlilerce yapılır- doğru bir tutum déyildir. Bizim référansımız tekce özümüzük.
9-Daha önce söylendiyi kimi Türk dili ve Türk kimliyi alanlarında Araz`ın quzéyinde Azerbaycan Réspublikası ve Araz`ın batısında Türkiye Cumhuriyetinin doğusunda yaşayan Türk xalqımızın bölümlerinden dégi alıntısı yapmamız ve onlardan étgilenmemizde her hansı bir sorun yoxdur. Ancaq gérçek budur ki bu alanlarda bizim xalqın böyük bir bölümünün Azerbaycan Réspublikası ile ne iç içeliyi, ne de Azerbaycan Réspublikasının bize sunacağı çox bir şéy vardır. Dil ve milli kimlik alanlarında bizim üçün axımın yönü uzun süre, xalqımızın da bir bölümünün yaşadığı ve bize sunacaq olağanüstü varsıl déneyimi olan Anadoludan bize doğru olacaqdır.
10-Milli açıdan xalqımızın Türkiyenin doğu bölgelerinde yaşayan bölümü ile Azerbaycan Réspublikasında olan bölümü arasında héç bir ferq yoxdur. Azerbaycan Réspublikası qaynaqlı, bir yandan bizi her alanda tekce Azerbaycan Réspublikasına endéksleme, öte yandan  bizimle Türkiye sınırları içinde yaşayan bölümümüz arasında qalın çizgiler çizme, bizi onlardan qopartma, onları bize yad ve özge kimi gösterme  siyâseti, gérçekleri yansıtmadığı kimi, anti Türk İstalinist Azerbaycançılıq ve Paniranizmin tortusu olup, ve olduqca qéyr-i milli bir siyâsetdir.
11-Bizim Türkcenin Türkiye Türkcesinden étgilendiyi ve buna héç bir şekilde izin vérmeyeceklerini söyleyenlerin arasında İran dévletine bağlı Paniranistler (Veten Yoli) ve Utancaq Paniranist Azerbaycançılar (Azeronline) da vardır. Bunların Türkiye Türkcesinden alıntı diye gösterdikleri, elsinde Türkce eski metinler ve günümüzde Türkcenin lehcelerinde var olan Türk kökenli kelimelerdir. Bu da Türkiye Türkcesinden étgilenme olayını şişirtmenin, İran dévleti ve Paniranistlerin amaclarına xidmet étdiyini gösterir.
12-Bizde Azerbaycan Türk edebiyatı oluşmamışdır (Azerbaycan edebiyatı qavramı ise Sovyét uydurması ve yanlışdır). Azerbaycan adlanan ve adlanmayan bölgelerde, Erdebilde, Merkezi ostanda, Qezvinde, Hemedanda, ..... Türk edebiyatı oluşmaqdadır. Gelecekde İranın quzéybatısında yérleşmiş Türk milli bölgesinin bütünü tek bir siyâsi vâhid olaraq dévletleşse ve bu dévletin adı Azerbaycan olursa, onda oradakı Türk edebiyatını da Azerbaycan Türk edebiyatı adlandırmaq olabiler. Ancaq indi béle bir durum söz qonusu déyildir. Bu üzden de bizde oluşmaqda olan Türk edebiyatını, Azerbaycan Türk edebiyatı adlandırmaq, kéyfi bir adlandırma ve daha doğrusu Wishful Thinking`dir, var olanı tesbit étmek déyildir.
Gérçeye Hu!!

Ardını Oxu - ادامه »

Türkcədə felin qavramsal Quruluşu adlı kitab yayınlandı

Ustad Nasır Mənzuri-nin Ağız Lövhələri sıra kitablarından "Türkcədə felin qavramsal qurumu" adlı kitabı yayınlandı.
Kitab 232 varaqda, ön bölüm, bir başlanışı içərir. bu kitabda Nasır Mənzurı-nin keçmişdə yayımdığı "Səs qavramı" ardında türkcə fellərin qavramsal qurmlarını araşdırıb. Türk dilinin teorik araşdırması mən bilən az olub. Araşdırmaların içində belə bir yanaşma dünyada birinci dönə olaraq ortaya qoyulur. Araşdırmanın "Anlayış elmi "-nə ( COGNITIVE SCIENCE ) önəmli olduğu vurğulanılır.
Kitab yazıçının öz adıla nəşr olunub. Kitabـın dili farsca dir. kitabın sonunda türkcə ( latın əlıfbasıla ), inəglizcə açıqlama verilib. Dil dığdığaları olanlara (bütün dillərdə) bu kitabın oxumağı önərilir. Kitabda dünyanın nisbiliklə açıqlanması, firaktal qurumuna dayanaraq faktlar verilib.
kitabın qabığının tərrahı, sayın Məhıar Əlizadə dir.
Kitabın satış yeri: Tehran , İnqılab Meydanı, Qüzey Kargr xiyavanı, Firuz Pasajı, Əndişə No Yayın evi.
 Abbas Naimi

Ardını Oxu - ادامه »

Sümer və Türk Dillərinin Tarixi İlgisi adlı kitab Urmiyede Yayınlandı

Prof. Dr. Osman Nedim Tuna’nın Farsça’ya çevirdiğim “Sümer ve Türk Dillerinin Tarihî İlgisi ve Türk Dilinin Yaşı Meselesi” adlı kitabı Urmiey şəhərində və ÜLKER yayınevi tarafından yayınlandı.

Uzun illərdən bəri, Sümercə ilə Türk dilinin ilgisi araşdırılmışdır. Öncə­dən bu araşdırmalar gənəl olaraq iki dil arasındakı bənzər sözcüklərin qarşılaşdırılması şəklində olurdu. Sadə­cə Türkcə deyil, başqa dillər üçün də yapılan bu qarşılaşdırmalar, artıq sorunu qarmaşıq bir duruma gətirəmişdi. Amma 1990 ilində yayımlanan, öncə­ki çalışmalara bənzə­mə­yərək, Osman Nədim Tuna’nin bu qapsamlı araşdırması ilə, məsələ kəskin olaraq çözülmüşdür deyə­bilərik.
O. N. Tuna, bu kitabında, Sümer dilində alıntı olduğu Sümeroloqlarca da təsbit edilən 165 sözcüyün Türkcədən Sümercəyə girdiyini isbat etmişdir. daha önəmlisi bu çətin işi sadəcə sözcük bənzərliklərinə deyil, dilbilimçilikde ən güvə­nilir yöntəm olaraq qəbul edilən, “düzənli səs dənklikləri” qurallarına dayanaraq başarmışdır. O. N. Tuna 1969 ilinə qədər, Sümer və Türk dillərində bulunan ortaq sözcüklər üçün onaltısını bu kitabda gətirmiş, otuza yaxın düzənli səs dənklikləri, yetərli sayıda örnəkləri ilə birikdirmiş; çalışmalarının sonucunu 1970, 1971 və 1974`də Amerikada konfranslar düzənləyərək bilim dünyasına sonmuşdur. Sözqonusu konfranslarda, qonuyla ilgili dünya çapında uzman bilim adamlarından heç bir etiraz almamış, görüşləri tam olaraq qəbul edilmişdir.
Bu bilimsəl çalışmanı dəyərli qılan ən önəmli xüsus, O. N. Tunanın kitabın 3.cü bölümündə, görüşlərinə qarşı beyinlərdə oluşabilə­cək bütün soru və etirazlara ayrıntılı bir biçimdə açıqlama yaparaq cavab verəmə­sidir.
O. N. Tuna kitabın sonuc bölümündə Türk dilinin 8500 illik keçmişə sahib olduğunu, Türkcə­nin 5500 il öncə bağımsız və iki qollu bir dil olduğunu və bugün, yaşayan dünya dilləri arasında ən əski yazılı bəlgə­lərə sahib olduğunu isbat etmişdir.
Türkoloji və sümerolojiyə böyük qatqılarından, bizlərə isə hər evdə bulunması gərəkən belə bir kitab buraxdığından dolayı, rəhmətlik Dr. Osman Nədim Tunanın ulu ruhuna şükran və minnətdarlığımızı sunuruq.

Ardını Oxu - ادامه »