زنده ياد "مريم جهانگيری" بانوی شعر اورميه

گل دولاشما گينان او زولف پريشانه گونول

صبر ائيله دوز بو قرانليق شب هيجرانه گونول

باخما ناكس كيمی او ديلبريمين چهره سينه

يانما پروانه كيمی آتش نيرانه گونول 

اولما نامرد، محبت ائيله مه نااهله

باغلاماز عاقيل اولان،اولفتی نادانه گونول

مریم جهانگیری(بیگلر بیگی) در سال 1296ش/1917م در شهر اورمیه متولد شد. پدرش حسین خان بیگلر بیگی اورمیه از خاندان با شرف افشار های اورمی بود که در ادبیات و شاعری ((رهی )) تخلص داشت. مریم در 7 سالگی به دبستان آمریکایی ها در اورمیه رفت و در سال 1310 از آن مدرسه گواهی 6 ساله ابتدایی را تحصیل کرد. در سالهای تحصیل به مطالعه مجله حبل‌المتین میپرداخت. وی سپس به استخدام اداره فرهنگ اورمیه درآمد و در کودکستان شماره 3 به امر تعلیم و تربیت کودکان اورمیه ای پرداخت. در 17 سالگی با یکی از خویشان خود ازدواج کرد که حاصل این ازدواج 4 فرزند بود. سپس از اداره فرهنگ به اداره کشاورزی منتقل شد و نهایت در روز جمعه 7 شهریور 1331 در اورمیه بر اثر خونریزی شدید درگذشت. وی به «فضولی» و «حیران خانم» از شاعران مشهور و توانای ترک و آزربایجان علاقه فراوانی داشت. اشعارش در جریده شاهین در تبریز و کانون شعرا در تهران به چاپ میرسید. وی در ترکی و فارسی اشعاری دارد که به همت برادرش علاء الدین تکش در سال 1334 در رکی و فارسی اشعاری دارد که به همت برادرش علاء الدین تکش در سال 1334 در تهران چاپ شده است.

قسمتی از شعر آزربايجان سروده مريم جهانگيری:

داغی داشی پارلايان الماس تك توپراقی زر

چايلاری جوشقون هامی بوستانلاريندا چوخ ثمر

پوز گينان بيگانه فيكرين نقشه سين ائيله بيرجه هدر

قويما نامحرم ائده او عارضه بيرجه نظر

ای شرافت كانی ای غيرتلی آزربايجان

قهرمانلار يوردوسان شوهرتلی آزربايجان

نویسنده: رعنا اصغرزاده 

Ardını Oxu - ادامه »

اورمو گلینی

اورمو گلینی
دادسیز قالان دوزلو گلین
دورو ماوی گؤزلو گلین
/ورمونون آغ دون بالاسی
گؤز گؤز اولان جان یاراسی
آغ قانادی سینان ملک
یارپاق یارپاق سولان چیچک
بولودلاری سورگون اولان
ائل اوباسی اوزگون اولان
گور چایلاری آزدیریلان
قارا بختی یازدیریلان
ایرماقلاری دوستاق اولان
دالغالاری دوزلاق اولان
قودوز یادلار قورقوسوندا
تولکولرین  پوسقوسوندا
آغ خلعتی  بیچیلمه ده
سون بارداغی ایچیلمه ده
آهای......
آهای...
ماوی گؤز اورمو گلینی
اوزمه یوردوندان الینی
گؤز یاشیمیز سئل اولمادا
اورک قانی  گؤل اولمادا
قانالارین  قانین وئریر
بالالارین جانین وئریر
سن ائلیمین عزیزی سن
آزربایجان دنیزی سن
سریل آنا یاتاغیندا
جان اورمونون قوجاغیندا
دالغالارین نغمه دئسین
بول محصولون ائللر یئسین

آشیقلارین چالسین سازین
قوتلایاق قورتولوش یازین 

اسماعیل جمیلی      یاز     2010

Ardını Oxu - ادامه »

آللاه بير ياغيش يئتير، اورمو گؤلوم قورودو! - ائلمان شان

اسکی انسان‌لارین بعضی افسانه و گله‌نک‌لره اولان اینانج‌لارینی چؤزمک هر زامان ذهنیمی مشغول ائتمیشدیر.
پسیکولوق‌لارا گؤره، انسان‌لارین طبیعی فلاکت‌لره قارشی سرگیله‌دییی عادت عنعنه‌لر فلاکتله قارشیلاشماقداکی قورخو و عجزدن یارانیر. قدیم انسان‌لار اؤز ضعف‌لریندن دولایی بعضی فوق‌طبیعی گوج‌لره اینانیب، طبیعتله ساواشدا غالب اولماق اوچون بیر سیرا اولاغان اوستو گوج‌لره تاپینیر و اونلاردان یاردیم ایسته‌ییرمیش‌لر.
قوراقلیق تاریخ بویو انسان‌لاری تهدید ائدن اؤنملی فلاکت‌لردن بیری اولموشدور. اسکی انسان‌لارین یاشام طرزینی نظره آلساق، اؤزلليکله اکينچيليیین بيرباشا سویا باغلي اولدوغونا اساسن، بوتون ملت‌لرین اینانج سیستئمینده مطلق قوراقلیغا قارشی عادت و گله‌نک اؤرنک‌لرینی تاپماق اولار. بو قونودا آذربايجان خالقي دیگر خالق‌لاردان مستثنی دئییل. «سو یاشامین دیره‌ییدیر» کیمی بیر چوخ آتابابا سؤزوموز ده وار. تئکنولوژیک گليشمه‌دن اؤنجه قوراقليق زامان‌لاری، اکينله اوغراشان آزربایجان کندلي‌لری مصلايا1 گئديب، دوعا ائدر و قوربان کسردي‌لر. اینانجا گؤره، ايستک‌لری قبول اولدوقدا، آللاه طرفیندن قارا بولوت‌لار قالخیب، یاغمور ياغماغا باشلارمیش.
اولو شهريار، بو حاقدا دئيير :
قيتليق ايل‌لر ياغيشي تک قورويوب گؤز ياشيميز،
سني بير گؤرمک اوچون من ده مصلايه گليم. 2
شهریارین دیلییله دئسک «قیتلیق ایل‌لرینده»، مصلايا چيخماقدان باشقا، خالقيميزين آيري بير عادت‌لري ده وار‌ایمیش. اؤرنک اوچون «دودو دولانديرماق» عادتي. بو گله‌نک هله ده اورمو و هئريز کیمی شهرلرده اجرا اولونور.
«دودو» ندیر؟
سوسوزلوق و یاغیشین آز اولدوغو ایل‌لرده، ايکي اوشاق «دودو» اولوب، کندين باشقا اوشاق‌لاريني دا آردينا سالار، بير الده چؤمچه و بير الده قاشيق توتاراق، بيربيرينه ووروب آشاغیداکی سؤی‌لری سؤیله‌یه‌رک، قاپي- قاپي گزر و پاي آلاردی. بعضا ده، ائو اييه‌سي چيخيب و دودو دئييلن اوشاق‌لار دسته‌سيني سولايارمیش. آشاغيداکي دئیی، «هئريز» ماحالیندان‌دير:
دودو، دودونو گؤردونمو؟ 4
دودويا سالام وئردينمي؟
دودو دودودان نه ايستر؟
آللاه‌دان ياغيش ايستر.
ياخود :
]چؤمچه- قاشيق نه ايستر؟
آللاه‌دان ياغيش ايستر.[
چاخ- چاخ چاخماق داشي،
ياندي اوره‌یيمين باشي،
آللاه بير ياغيش يئتير،
ايسلاتسين داغي داشي.
دودو گلدي يئريدي،
توزو عالمي بورودو،
آللاه بير ياغيش يئتير،
زمي‌لريم چورودويا دا :
]آغ بولوت‌لار يورودو،
توزو عالمي بورودو،
آللاه بير ياغيش يئتير،
زمي‌لريم چورودو.[
طبیعی کی بحث ائتدیییمیز دودو گله‌نه‌یی‌نین هئچ بیر بیلیمسل دایاناغی یوخدور، آما بعضا ائله اولور کی، انسانین بو کیمی عادت‌لره ایناناسی گلیر. باشدا توخوندوغوم کیمی، بعضا انسان سورون‌لارلا قارشیلاشماقدا عاجز اولدوقدا افسانه‌لره، میف‌لره  و دودو کیمی گله‌نک‌لره سیغینیر. بیر ملت اولاراق الیمیز اؤز باشیمیزدا اولمادیغینا گؤره، نه اورومو گؤلونو قوروماق اوچون لازم اولان بودجه نی آییرا بیلیریک، نه ده دنیادا سسیمیزه سس وئرن اولور. آرتیق دنیزجیییمیزین چوخو قورویوب، آزی قالیر. حقیقت بودور کی، بو گون گؤزوموزون قاباغیندا آزربایجانین گلینی یوخ اولوب، گؤزدن ایتیر و بیز هئچ نه ائده بیلمیریک. بو چاره‌سیزلیک دوروموندا اسکی انسان‌لارین دودو کیمی گله‌نک‌لره نئجه اینانیب، تاپیندیق‌لارینی باشا دوشورم! بلکه ائله سون چاره اولاراق «دودو» دولاندیراق!...
 -----
1.   کندين ائشيیينده ياغيش دوعاسينا حصر اولونموش اوجا بؤلگه.
2.   «گئتمه ترسا بالاسی» شعریندن.
3.   اوشاق‌لارین گناه‌سیز اولدوغو اينانجینا داياناراق.
4.   بو سؤی چئشیدلی واریانت‌لاردا سؤیله‌نیلیر، بو واریانت «هئریز» ماحالیندان ییغیلمیشدیر.

Ardını Oxu - ادامه »

دور! بو قدر چؤکمه اؤزونه اورمو گؤلو! ــ رامین جهانگیرزاده

1374 ـ جی گونش ایلیندن ایندی­یه قدر اورمو گؤلو 7 مئتیره یاخین آشاغی ائنیب، 1380ـ جی گونش ایلینین اولرینده 80 مینه یاخین فلامینقو یاشاییردی بو گؤلده ایندی بو فلامینقولاردان بیر جوت ده تاپماق اولماز.
اورمو گؤلونه تؤکولن 21 ایرماق و 39 جیغیر سو یوللارینین قاباغی کسیلیب، 5700 کیلومترلیک گئنیشلیی اولان بو گؤلون سویو 3000 کیلومتری شورانلیغا چئوریلرکن، 60 فاییز آدالاری قوراقلیغا یاپیشیبدیر.
دئییلنره گؤره اوچ ایلدن سونرا دونیانین ایکینجی شور سویونا مالیک اولان اورمو گؤلو، شورانلیغا چئوریله­جک.
دئییرلر هر کس آغ گئیینسه آغ گونه چیخاجاق. آنجاق بیزیم بو گؤزل گلینیمیز، آغ گئیینندن سونرا قارا گونه دوشوبدور. او قدر ایچدییی سولارین یولونو باغلاییبلار کی، داها او  هر درده درمان اولان زیغلارینین اییلنمیش قوخوسونو دا دویماق اولمور. ایندی آذربایجان آشیقلاری بو گؤلون قیراغیندا بایاتی اوخوماغا وردیش ائدیبلر و بو ایناملا یاشاییرلار کی بیر کور اوغلو تاپیلیب، بو گؤزل گلینه اورک وئررکن، بیر ماهنی­ایله اونا یئنی جان باغیشلایاجاق. کور اوغلو گلمه­سه، بو آغ گئییملی گلینین شور باختینا کلمه دئییب آغلامالی­ییق…!»
بیلمیرم هاردان باشلاییم!!! باشیم داشیر بوشلوقلاردان، بوشون بوشلوغونون ندنینی آختاریرام. آرخامدا قالمیش دولو گؤلون، قاباغیمدا بوشلوغونو گؤرورم. رسمینی آراییرام، آراسیندان سیلینمیش 60 فاییزا یاخین آدالارینی، دؤرد یؤنوندن یئنیلمیش سولارین دالغاجیقلارینی، دالغاجیقلارینداکی سسلرینی، سسلرینده­کی هوسلرینی ایزله­ییرم. ایزلرینی تاپا بیلمیرم.
بوراسی اورمو گؤلو! بو گؤلده نه باش وئریب آنلامیرام. آنلامازلارین یوردوندا، آنلاماق بیر آز چیتین اولور. قارا گونه قالمیش آغ گئییملی گلینین گولوشو هر آن قورویور. قوروسو قورویا قاریشیر. قارشیسیندا یئددی باشلی اژدهالارین باشینی گؤروب، باشینی سالیر آشاغی، ائنیر آشاغی. گؤیه چاتماق بیر آز چتین اولور. ایچی، ایچینه دولوب، بورلور. «آرتمیالار»ین سویقیریمینا دؤزه بیلمیر. دوزلاقلارین ایچینه باتیر. آغ یاشماغینی اوزونه چیکیب، چؤکور اؤزونده. دوزولور دوزلاقلار دوزنلیینده.
دولوب بوشالیرام ایچینده­کی شورانلیقلاردا. شررینی باشلاریندان ائدنلر، سنی بوشاماق ایسته­ییرلر حیاتدان. سنی صحرایا چئوریب، سنده دوه بئجرتمک ایسته­ییرلر دوه­بئیین­لر. دور! سؤزو سؤزدن آل، آلنینی آچ، دوه­بئیین­لر صحرایا چئوریلدیینی گؤروب سئوینه­جکلر. یامسیلایاجاقلار سنی دوه­لر. کاروانلارین زیقیرولو سسلریندن اوینایاجاق کار قولئیبانی­لار.
دور بو قدر چؤکمه اؤزونه اورمو گؤلو! گولوشونو قوروتماق ایسته­ینلری اؤزونده بوغ، اؤزونو یئنی­دن دوغ! دوغولماق هر آن حیاتا قاییتماقدیر. قاییت اؤزونه! ایزله اؤزونو! آدینی دامغالا دالغالارینا. داغلارین آرخاسیندان اوچا ـ اوچا یئنه ده گلسینلر «فلامینقو»لار. قونسونلار اوره­یینه، سسلرینی سالسینلار سسینه. سسین سسلرینه قاریشسین.
دور آذربایجانین گؤزل گلینی اورمو گؤلو! دور «بحر­المیت» اوردوندا و «سالت­لیک» آمریکادا یئنه ده سنه قیسقانسینلار.

Ardını Oxu - ادامه »

انتشار دو مجموعه شعر تورکی از شاعران برجسته تورک در اورمو

مجموعه اشعار دده کاتیب:

سومین مجموعه اشعار شاعر مشهور اورمیه ای عبدالرحمان طیار قولونجو متخلص به دده کاتیب توسط انتشارات یاز اورمیه منتشر شده است. این کتاب « گونوموز آیدین» نام دارد و شامل ۳۳۵ صفحه اشعار به زبان تورکی آزربایجانی با مضامین اغلب اجتماعی٬ عرفانی و پند آموز و در اوزان هجایی می باشد. دده کاتیب همچنین به عنوان عالم مذهبی سنی‌های حنفی مذهب آزربایجان غربی نیز شناخته می‌شود. او به جز تورکی و فارسی به زبانهای عربی و کوردی هم تسلط دارد. اکثر اشعار وی به لهجه تورکی آزربایجانی است ولی به لهجه وترکیه نیز اشعار زیادی سروده ‌است. او در میان عاشیق‌ها و اوزان‌های آزربایجان غربی و شهرهای شرقی تورکیه (به خصوص در بین تورکهای کوره سوننی دو طرف مرز) بسیار مشهور است. …  عبدالرحمان طیار در جوانی با تخلص کاتب شعر می سرود اما پس از چندین بار دعوت به محافل ادبی تورکیه٬ اساتید دایره ادبیات شهر قونیه او را « دده» خواندند و تخلص وی نیز به صورت « دده کاتیب» تغییر کرد. دده کاتیب ۸۴ ساله است و در قصبه قولونجو (قولنجی) مابین اورمو و سلماس زندگی می کند.

دیوان موللا پناه واقف:

شاعر٬ عالم و موسیقی دان آزربایجانی قرن ۱۸ میلادی بعد از ۵/۱ سال تلاش و دهها مورد لغو مجوز چاپ بالاخره با تلاش بهرام اسدی سرپرست انتشارات یاز اورمیه چاپ و منتشر شد. دیوان ملا پناه واقف که قبلا در جمهوری آزربایجان چاپ شده بود برای اولین بار با رسم الخط عربی و به زبان تورکی در این سوی ارس منتشر می شود. دیوان موللا پناه مشتمل بر اشعار هجایی و عروضی در قالبهای مختلف از جمله قوشما، تجنیس، غزل، مخمس و معشر می باشد.  

موللا پناه واقف حدود ۳۰۰ سال پیش در ناحیه قازاخ شهر گنجه به دنیا آمد و در سن ۷۰ سالگی در شهر شوشا درگذشت. او وزیر یکی از خوانین قره باغ بود. 

قبلا دو مجموعه شعر با نامهای  « اینجیلی صدف» و «اورمو گؤلو» از این شاعر منتشر شده بود. 

http://35000000.info

Ardını Oxu - ادامه »

شاعیرمیرزامحمد بخشي دونیادان کوچدو

میرزا محمد بخشی 1308نجی ايلده قاراداغین ماحالینین ورزیقانا باغلی اولان آشاغی دیزه(دیزج صفرعلی) کندینده آنادان اولوب و4/7/88 تاریخینده بیردونیا خاطیرلریله ،شعرلریله آرامیزدان آیریلدی وده ییریک روحی شاد وابدی یئری جنت اولسون

   

استاد شرح حالینده بیله یازیرکی  يئددی ياشيندا ايديم کی ورزیقاندا اولان تکجه بير ابتدائی مدرسه يه يوللانديم. مدرسه ده ياخشی نومره لر آليرديم وهميشه معلم لرين تشويقی ايله اوز به اوز اولوردوم . ياواش- ياواش اطرافيمدا اولان یاشانتیمدان واینسانی ذوقا گتیره ن اوجا داغلاردان یام یاشیل دومانلی مئشه لرده ن  اعتناء سيز کئچنميرديم ابتدائی نين اوچونجو کلاسيندا ايديم کی شئریازماقا باشلادیم .اولده داغ – داشين و طبيعتين وصفينده قوشمالار يازيرديم و سونرالار گئچدیکجه اجتماعی وادبی شعرلر يازماغا باشلاديم،چاليشيرديم کی ادب پروراینسانلارلا گوروش ائله ييم تا بو يول ايله بيليگيمه آرتيريم

 مرحوم استاد بخشی ده ن بير شعر

قوجالیق

یاشیم آلتمیش بشه چاتاندان بَری          دونیا منه اولور دار یاواش یاواش

بولبولودوم گول چیچکله  اویناردیم       یولومدا گورسه نیر خار یاواش یاواش

عؤمرومده بیرکیمسیه پیس دئمه میشم     تملق    ایله یب  باش ایمه میشدیم

اوجا باش، داغ کیمین اگیلمه میشدیم        ایندی یاغیر، باشا قار، یاواش یاواش

اهل عیال چکیلیر قونشو پیس باخیر         چوخ یوخون دوستلاریم دای اوزاقلاشیر

پوز   وئرییر  منی   یاندیریر   یاخیر           اؤستؤمه گتیریر جار یاواش یاواش

سلام   وئرن  سلامینی    کسیبدی               قوهوم قارداش یالان یئره کؤسؤبدی

گؤزؤم نوردان دیز طاقتدن دوشوبدی          طرلان یئرین آلیر سار یاواش یاواش

هر کیمی  گؤرورم   پیس باخیر منه                 دانیشسام  طعنه لی  سؤز آچیر  منه

ایفاده   ایله ییر  ناز   ساتیر   منه                   کسیلیب باغلاردان بار یاواش یاواش

                               بخشی دئییر دؤنسون فلکین چرخی

                                 قوروسون  آرازین   داشقینلی  ارخی

                                عومروم  باشا چاتیب قورتولان وختی

                             babek63.blogfa.com  

Ardını Oxu - ادامه »